Trong bối cảnh nhuận nhu cầu tìm kiếm thông tin cá nhân và bảo vệ quyền lợi doanh nghiệp ngày càng tăng, vấn đề thuê dịch vụ thám tử tư thường gây ra nhiều lo ngại về mặt pháp lý. Nhiều người đặt câu hỏi liệu việc sử dụng các dịch vụ điều tra, theo dõi có bị coi là hành vi vi phạm pháp luật hay không.
Dưới góc độ pháp lý tại thời điểm năm 2022, chúng ta cần xem xét dựa trên các quy định về danh mục ngành nghề kinh doanh và các điều cấm trong hoạt động đầu tư tại Việt Nam.
Để xác định một hoạt động có vi phạm pháp luật hay không, cần đối chiếu hoạt động đó với Luật Đầu tư và Hệ thống ngành kinh tế quốc gia. Cụ thể:
Theo quy định của Luật Đầu tư (áp dụng cho giai đoạn 2014 - 2020), hoạt động thám tử không nằm trong danh mục các ngành, nghề cấm đầu tư kinh doanh. Pháp luật Việt Nam chỉ cấm những ngành nghề gây nguy hại đến quốc phòng, an ninh quốc gia, đạo đức xã hội và sức khỏe cộng đồng. Do đó, về mặt nguyên tắc, việc thực hiện dịch vụ điều tra thông tin không bị coi là hành vi trái pháp luật nếu không xâm phạm vào các quyền nhân thân hoặc bí mật nhà nước.
Việc phân loại các hoạt động kinh tế tại Việt Nam được thực hiện thống nhất theo Quyết định số 27/2018/QĐ-TTg Ban hành Hệ thống ngành kinh tế Việt Nam. Theo đó, các hoạt động liên quan đến dịch vụ điều tra hoặc giám sát an toàn được mã hóa và phân loại cụ thể trong danh mục ngành nghề quốc gia.
Căn cứ Điều 3 của Quyết định số 27/2018/QĐ-TTg, Hệ thống ngành kinh tế Việt Nam bao gồm nhiều cấp độ từ cấp 1 đến cấp 5. Trong cấu trúc này, các hoạt động thuộc nhóm điều tra bảo vệ an toàn được ghi nhận là một phần của hệ thống ngành nghề kinh tế hợp pháp. Điều này đồng nghĩa với việc nhà nước thừa nhận sự tồn tại của các loại hình dịch vụ cung cấp thông tin và giám sát trong phạm vi cho phép.
Hiện nay, trên thị trường, các đơn vị cung cấp dịch vụ thám tử thường tập trung vào các nhóm công việc nhằm hỗ trợ khách hàng xác minh thông tin. Các hạng mục này bao gồm:
Mặc dù các dịch vụ này hoạt động dựa trên nhu cầu của khách hàng, tuy nhiên, người sử dụng cần lưu ý rằng việc thu thập thông tin phải đảm bảo không vi phạm quyền riêng tư và bí mật đời tư được pháp luật bảo vệ. Nếu quá trình điều tra có dấu hiệu xâm nhập trái phép vào nơi ở, tài sản hoặc chiếm đoạt dữ liệu cá nhân bất hợp pháp, chủ thể thực hiện có thể đối mặt với các rủi ro pháp lý về tội xâm phạm bí mật đời tư.
Dù việc thuê thám tử không bị cấm, nhưng người dân cần phân biệt rõ giữa "thu thập thông tin hợp pháp" và "vi phạm quyền riêng tư". Nếu có tranh chấp phát sinh từ quá trình thu thập chứng cứ, các bên có thể phải đối mặt với thủ tục khởi kiện vụ án hành chính theo quy định pháp luật hoặc các tranh chấp dân sự liên quan đến bồi thường thiệt hại.
Người sử dụng dịch vụ nên tìm hiểu kỹ năng lực của đơn vị cung cấp và yêu cầu các cam kết về tính bảo mật cũng như phạm vi công việc không vi phạm các quy định về quyền con người. Việc nắm vững các chính sách pháp luật nổi bật sẽ giúp cá nhân và tổ chức tự bảo vệ mình trong quá trình thực hiện các giao dịch dân sự phức tạp.
