Thủ tục khởi kiện vụ án hành chính theo quy định pháp luật

Trong hoạt động tố tụng, khi các quyết định hành chính hoặc hành vi hành chính của cơ quan nhà nước có dấu hiệu xâm phạm đến quyền và lợi ích hợp pháp của chủ thể, việc thực hiện thủ tục khởi kiện tại Tòa án là phương thức quan trọng để bảo vệ công lý. Bài viết dưới đây sẽ cung cấp thông tin chi tiết về quy trình, chủ thể và các lưu ý pháp lý liên quan đến việc khởi kiện vụ án hành chính dựa trên các quy định của Luật Tố tụng hành chính 2015.

Khái niệm về khởi kiện vụ án hành chính

Khởi kiện vụ án hành chính là việc cá nhân, tổ chức hoặc cơ quan nhà nước (theo phạm vi pháp luật tố tụng hành chính cho phép) thực hiện quyền yêu cầu Tòa án có thẩm quyền thụ lý vụ án nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình. Đối tượng bị khởi kiện thường bao gồm các quyết định hành chính, quyết định kỷ luật buộc thôi việc hoặc các hành vi hành chính gây thiệt hại đến quyền lợi của chủ thể bị xâm phạm.

Hình thức thực hiện việc khởi kiện được thể hiện thông qua văn bản cụ thể, gọi là đơn khởi kiện, gửi tới Tòa án có thẩm quyền giải quyết.

Chủ thể có quyền khởi kiện

Căn cứ theo Điều 115 Luật Tố tụng hành chính 2015, các nhóm chủ thể sau đây có quyền thực hiện việc khởi kiện:

• Cơ quan, tổ chức, cá nhân: Có quyền khởi kiện đối với quyết định hành chính, hành vi hành quyết định kỷ luật buộc thôi việc khi không đồng ý với nội dung đó; hoặc trường hợp đã khiếu nại nhưng hết thời hạn giải quyết mà không được giải quyết, hoặc đã được giải quyết nhưng vẫn không đồng ý với kết quả giải quyết khiếu nại.
• Tổ chức, cá nhân trong lĩnh vực cạnh tranh: Có quyền khởi kiện đối với quyết định giải quyết khiếu nại về quyết định xử lý vụ việc cạnh tranh trong trường hợp không chấp thuận quyết định này.
• Cá nhân liên quan đến danh sách cử tri: Có quyền khởi kiện về danh sách cử tri sau khi đã thực hiện thủ tục khiếu nại nhưng kết quả giải quyết khiếu nại không thỏa đáng hoặc quá thời hạn mà chưa được giải quyết, lưu ý phải thực hiện trước ngày bầu cử 05 ngày.
• Lưu ý: Trước khi tiến hành khởi kiện, người dân có thể tìm hiểu thêm về thủ tục khiếu nại hành chính và các vấn đề cần lưu ý để xác định đúng trình tự pháp lý.

Thời hiệu khởi kiện vụ án hành chính

Thời hiệu khởi kiện là thời hạn mà chủ thể được quyền yêu cầu Tòa án giải quyết nhằm bảo vệ lợi ích hợp pháp. Nếu quá thời hạn này, quyền khởi kiện sẽ bị mất. Theo Điều 116 Luật Tố tụng hành chính 2015, thời hiệu cụ thể như sau:

• Đối với quyết định/hành vi hành chính thông thường: 01 năm kể từ ngày nhận được hoặc biết được quyết định hành chính, hành vi hành chính hoặc quyết định kỷ luật buộc thôi việc.
• Đối với quyết định xử lý vụ việc cạnh tranh: 30 ngày kể từ ngày nhận được quyết định giải quyết khiếu nại.
• Đối với danh sách cử tri: Tính từ ngày nhận được thông báo kết quả giải quyết khiếu nại hoặc từ ngày hết thời hạn giải quyết khiếuếu mà không có thông báo, nhưng phải đảm bảo trước ngày bầu cử 05 ngày.
• Trường hợp đã thực hiện khiếu nại: Thời hiệu là 01 năm kể từ ngày nhận được/biết được quyết định giải quyết khiếu nại lần đầu hoặc lần hai; hoặc 01 năm kể từ ngày hết thời hạn giải quyết khiếu nại theo quy định mà cơ quan có thẩm quyền không trả lời.

Trong trường hợp xảy ra sự kiện bất khả kháng hoặc trở ngại khách quan khiến người khởi kiện không thể thực hiện đúng thời hạn, thời gian diễn ra các sự kiện này sẽ không được tính vào thời hiệu khởi kiện.

Thủ tục và cách thức lập đơn khởi kiện

Theo Điều 117 Luật Tố tụng hành chính 2015, việc khởi kiện phải tuân thủ các quy định về hình thức đơn như sau:

Đối với cá nhân

• Người có năng lực hành vi tố tụng đầy đủ có thể tự làm đơn hoặc nhờ người khác làm hộ. Đơn phải ghi rõ họ tên, địa chỉ và có chữ ký hoặc điểm chỉ của người khởi kiện.
• Đối với người chưa thành niên, người mất/hạn chế năng lực hành vi dân sự, người có khó khăn trong nhận thức: Người đại diện hợp pháp sẽ thực hiện việc làm đơn. Nếu người này không biết chữ hoặc không thể tự viết, phải có người làm chứng ký xác nhận vào đơn.

Đối với cơ quan, tổ chức

Người đại diện hợp pháp của cơ quan, tổ chức thực hiện việc làm đơn. Nội dung đơn phải ghi rõ tên, địa chỉ của tổ chức và thông tin người đại diện; phần cuối đơn phải có chữ ký của người đại diện và đóng dấu của tổ chức (đối với doanh nghiệp, việc sử dụng con dấu tuân thủ theo Luật Doanh nghiệp). Nếu gặp khó khăn về pháp lý trong quá trình thực hiện, bạn có thể tham khảo các quy định về thủ tục hủy bỏ quyết định xử phạt vi phạm hành chính để đối chiếu.

Nội dung và tài liệu kèm theo đơn khởi kiện

Căn cứ Điều 118 Luật Tố tụng hành chính 2015, một đơn khởi kiện hợp lệ cần đảm bảo các nội dung:

• Ngày, tháng, năm lập đơn.
• Tên Tòa án có thẩm quyền giải quyết.
• Thông tin đầy đủ của người khởi kiện, người bị kiện và người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan (tên, địa chỉ, số điện thoại, email...).
• Nội dung tóm tắt của quyết định hành chính/hành vi hành chính hoặc quyết định kỷ luật bị khiếu kiện.
• Yêu cầu cụ thể đề nghị Tòa án giải quyết.
• Cam đoan về việc không đồng thời thực hiện việc khiếu nại đến người có thẩm quyền giải quyết khiếu nại (nếu đã chọn con đường khởi kiện).

Tài liệu, chứng cứ kèm theo: Người khởi kiện phải gửi kèm các tài liệu, chứng cứ chứng minh quyền và lợi ích hợp pháp của mình bị xâm phạm. Trong trường hợp chưa thể cung cấp đầy đủ do lý do khách quan, người khởi kiện phải nộp các tài liệu hiện có và có trách nhiệm bổ sung theo yêu cầu của Tòa án.

Phương thức gửi đơn khởi kiện

Theo Điều 119 Luật Tố tụng hành chính 2015, người khởi kiện có thể lựa chọn một trong các phương thức sau để gửi đơn và tài liệu đến Tòa án:

• Nộp trực tiếp tại trụ sở Tòa án.
• Gửi thông qua dịch vụ bưu chính.
• Gửi trực tuyến qua Cổng thông tin điện tử của Tòa án (nếu có).

Lưu ý, khi gửi tài liệu qua phương tiện điện tử, người tham gia tố tụng vẫn phải nộp bản chính hoặc bản sao hợp pháp tại phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ và hòa giải theo hướng dẫn của Hội đồng thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao. Để hiểu rõ hơn về các quyền lợi liên quan đến hành chính khác, quý độc giả có thể tìm hiểu thêm về 04 chính sách pháp luật nổi bật có hiệu lực từ cuối tháng 05/2019.