Thế nào là tái sử dụng chất thải? Tái sử dụng chất thải là gì? Các phương pháp xử lý chất thải, tái chế chất thải.
Trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh quá trình công nghiệp hóa và hiện đại hóa, tốc độ phát triển kinh tế nhanh chóng kéo theo sự gia tăng đáng kể về nguồn phát thải và chất thải ra môi trường. Để hạn chế tối đa tác động tiêu cực đến hệ sinh thái, việc xây dựng các cơ chế, chính sách khuyến khích thu gom, tái chế và tận dụng lại nguồn tài nguyên từ chất thải là vô cùng cấp thiết. Việc thực hiện tốt công tác này không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn góp phần thúc đẩy mô hình kinh tế tuần hoàn, nâng cao giá trị sử dụng của tài nguyên.
Để hiểu rõ bản chất của hoạt động này, cần căn cứ vào các quy định cụ thể tại văn bản dưới luật hiện hành. Theo Nghị định số 08/2022/NĐ-CP về quy định chi tiết một số điều của Luật Bảo vệ môi trường, khái niệm tái sử dụng được xác lập như sau:
CĂN CỨ PHÁ kiểm tra:
Tại Khoản 6 Điều 3 Nghị định số 08/2022/NĐ-CP quy định về giải thích từ ngữ: “Tái sử dụng chất thải là việc sử dụng lại chất thải một cách trực tiếp hoặc sử dụng sau khi đã sơ chế.”
Trong đó, cần lưu ý khái niệm về sơ chế chất thải. Đây là quá trình áp dụng các biện pháp kỹ thuật cơ - lý đơn thuần nhằm thay đổi các tính chất vật lý như kích thước, độ ẩm hoặc nhiệt độ. Mục đích của việc sơ chế là tạo điều kiện thuận lợi cho các công đoạn tiếp theo như phân loại, lưu giữ, vận chuyển, tái sử dụng, tái chế, đồng xử lý hoặc xử lý nhằm phối trộn/tách riêng các thành phần của chất thải để phù hợp với quy trình quản lý chuyên biệt. Việc hiểu đúng về chất ô nhiễm là gì và đặc tính của chúng sẽ giúp quá trình sơ chế đạt hiệu quả cao nhất.
Hiện nay, tùy vào đặc tính lý - hóa của từng loại chất thải (như kim loại, nhựa, giấy, hay chất thải nguy hại) mà các tổ chức, cá nhân áp dụng những công nghệ khác nhau. Dưới sử là một số phương pháp điển hình:
Đây là phương pháp xử lý phổ biến trên thế giới, đặc biệt hiệu quả đối với nhóm chất thải y tế và chất thải nguy hại. Nguyên lý của phương pháp này là sử dụng quá trình oxy hóa ở nhiệt độ cao để chuyển hóa chất thải thành khí, sau đó thu hồi một lượng tro xỉ còn lại. Một thách thức lớn khi áp dụng công nghệ này chính là việc kiểm soát khí thải phát sinh thông qua các kỹ thuật như: trung hòa, kết tủa, hấp thụ, hấp phụ, điện lý hoặc lọc lắng. Việc quản lý tốt quy trình này giúp ngăn ngừa các tác động xấu đến chất lượng không khí trong khu vực.
Tại Việt Nam, chôn lấp vẫn là phương pháp được áp dụng rộng rãi nhất đối với các loại chất thải như tro xỉ lò đốt, chất thải công nghiệp và một số loại chất thải tái chế. Tuy nhiên, phương pháp này tồn tại nhiều hạn chế về việc tiêu tốn diện tích đất và tiềm ẩn nguy cơ gây ô nhiễm nguồn nước cũng như không khí nếu không được kiểm soát chặt chẽ. Đối với các loại chất thải đặc thù như chất thải phóng xạ hoặc chất thải nguy hại, cần có các bãi chôn lấp thiết kế chuyên biệt. Yếu tố then chốt trong quản lý chôn lấp là kiểm soát quá trình phân hủy của chất hữu cơ để tránh phát sinh các hợp chất độc hại như $H_2S$, $SO_2$, $CO_2$ hay $H_2$. Trong trường hợp cần xử lý các loại chất thải đặc thù khác, doanh nghiệp có thể tham khảo hồ sơ, thủ tục để vận chuyển chất thải nguy hại xuyên biên giới nếu có phát sinh hoạt động liên quan.
Phương pháp này thường được áp dụng đối với các loại chất hữu cơ không chứa độc tố. Quá trình ủ bao gồm các giai đoạn khử nước nhằm chuyển hóa chất thải thành các hợp chất dinh dưỡng, cellulose hoặc lignin. Tại Việt Nam, phương pháp ủ sinh học thường được triển khai ở quy mô hộ gia đình hoặc trang trại nhỏ. Đối với các khu vực đô thị có lượng rác thải hữu cơ lớn (trên 300 tấn/ngày), việc áp dụng phương pháp này đòi hỏi công nghệ phức tạp hơn để đảm bảo hiệu quả xử lý.
Đối với các nhóm nguyên liệu như kim loại, gỗ, nhựa và giấy, hoạt động tái sử dụng thường được thực hiện thông qua việc biến đổi chúng thành các sản phẩm mới. Tuy nhiên, tại một số làng nghề truyền thống, công nghệ tái chế hiện vẫn còn ở mức độ lạc hậu, quy mô nhỏ lẻ, dẫn đến nguy cơ gây ô nhiễm môi trường cục bộ cao. Do đó, việc kiểm soát các tiêu chuẩn về đăng ký miễn trừ các chất ô nhiễm hữu cơ khó phân hủy và các quy định về môi trường là rất quan trọng để hướng tới sản xuất bền vững.
Việc nắm vững các khái niệm về tái sử dụng và áp dụng đúng các phương pháp xử lý chất thải không chỉ là trách nhiệm của doanh nghiệp mà còn là yếu tố quyết định đến sự phát triển bền vững của môi trường. Việc tuân thủ nghiêm ngặt các quy định tại Nghị định số 08/2022/NĐ-CP sẽ giúp các tổ chức, cá nhân hoạt động đúng pháp luật và góp phần bảo vệ nguồn tài nguyên quốc gia.
