Chất ô nhiễm hữu cơ khó phân hủy (Persistent Organic Pollutants - POPs) là nhóm các chất có đặc tính độc hại, tồn tại lâu dài trong môi trường và gây ra nhiều hệ lụy nghiêm trọng cho sức khỏe con người cũng như hệ sinh thái. Việc quản lý các hoạt động liên quan đến nhóm chất này được kiểm soát chặt chẽ bởi các điều ước quốc tế và pháp luật Việt Nam nhằm hạn chế tối đa sự phát tán của chúng vào môi trường.
Căn cứ pháp lý
Các quy định về thủ tục đăng ký miễn trừ các chất ô nhiễm hữu cơ khó phân hủy được thực hiện dựa trên các văn bản pháp luật sau:
- Luật Bảo vệ môi trường năm 2020;
- Nghị định số 08/2022/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều của Luật Bảo vệ môi trường;
- Thông tư số 02/2022/TT-BTNMT quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Bảo vệ môi trường.
Khái niệm chất ô nhiễm hữu cơ khó phân hủy
Chất ô nhiễm hữu cơ khó phân hủy là các loại chất ô nhiễm có đặc tính bền vững, được quy định cụ thể trong Công ước Stockholm về các chất ô nhiễm hữu cơ khó phân hủy.
Quy định về bảo vệ môi trường trong quản lý chất ô nhiễm khó phân hủy
Theo quy định tại Điều 69 Luật Bảo vệ môi trường 2020, việc quản lý các chất ô nhiễm khó phân hủy cũng như nguyên liệu, nhiên liệu, vật liệu, sản phẩm, hàng hóa, thiết chế có chứa các chất này phải tuân thủ các yêu cầu nghiêm ngặt sau:
- Hạn chế sản xuất và lưu thông: Nghiêm cấm việc sản xuất, xuất khẩu, nhập khẩu và sử dụng các chất ô nhiễm hữu cơ khó phân hủy hoặc các sản phẩm có hàm lượng vượt giới hạn tối đa cho phép theo Phụ lục A của Công ước Stockholm, ngoại trừ trường hợp đã được đăng ký miễn trừ theo quy định.
- Kiểm soát nguồn phát sinh: Các tổ chức, cá nhân phải thực hiện kiểm soát nguồn phát sinh, công bố thông tin, dán nhãn và đánh giá sự phù hợp đối với các sản phẩm chứa chất ô nhiễm khó phân hủy.
- Quy định về tái chế và tiêu hủy: Các chất vượt ngưỡng cho phép chỉ được phép tái chế hoặc tiêu hủy nếu quá trình này không dẫn đến việc thu hồi các chất đó để tái sử dụng và phải đảm bảo tuyệt đối các yêu cầu về bảo vệ môi trường.
- Quản lý lưu giữ và xử lý: Việc lưu giữ, thu hồi, quản lý và xử lý các chất vượt ngưỡng phải đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn kỹ thuật về môi trường (trừ trường hợp đã thực hiện tái chế/tiêu hủy theo quy định).
- Trách nhiệm báo cáo: Các cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ có trách nhiệm báo cáo cụ thể về chủng loại và kết quả tính toán lượng chất ô nhiễm phát thải vào các thành phần môi trường (nước, không khí, đất) để phục vụ công tác quản lý rủi ro.
- Xử lý khu vực ô nhiễm: Các khu vực tồn lưu hoặc đã bị ô nhiễm bởi các chất này phải được đánh giá, xác định mức độ rủi ro và đề xuất các biện pháp quản lý an toàn, cải tạo và phục hồi môi trường.
Thủ tục đăng ký miễn trừ các chất ô nhiễm hữu cơ khó phân hủy
Hồ sơ đăng ký miễn trừ
Căn cứ Điều 38 Nghị định số 08/2022/NĐ-CP, việc đăng ký miễn trừ đối với các chất POP (Persistent Organic Pollutants) được thực hiện như sau:
- Các chất POP cần được đăng ký miễn trừ theo danh mục tại Phụ lục XVII ban hành kèm theo Nghị định 08/2022/NĐ-CP.
- Bộ Tài nguyên và Môi trường chịu trách nhiệm tổng hợp, đánh giá và thực hiện việc đăng ký miễn trừ với Ban Thư ký Công ước Stockholm.
- Đối với tổ chức, cá nhân trực tiếp nhập khẩu, sản xuất hoặc sử dụng chất POP làm nguyên liệu sản xuất, cần gửi hồ sơ về Bộ Tài nguyên và Môi trường. Thành phần hồ sơ bao gồm: 01 văn bản đăng ký miễn trừ (theo mẫu tại Phụ lục XVIII của Nghị định 08/2022/NĐ-CP); 01 báo cáo đăng ký miễn trừ (theo mẫu tại Phụ lục XIX của Nghị định 08/2022/NĐ-CP); Kết quả quan trắc và giám sát môi trường gần nhất theo quy định pháp luật.
Trình tự, thủ tục thực hiện
Quy trình đăng ký miễn trừ các chất POP được tiến hành qua các bước sau:
- Bước 1: Tổ chức, cá nhân lập hồ sơ và gửi đến Bộ Tài nguyên và Mương thông qua hình thức trực tiếp, bưu điện hoặc qua hệ thống dịch vụ công trực tuyến.
- Bước 2: Trong vòng 05 ngày kể từ khi nhận hồ sơ, Bộ Tài nguyên và Môi trường sẽ kiểm tra tính đầy đủ và hợp lệ của hồ sơ và thông báo bằng văn bản cho chủ thể đăng ký.
- Bước 3: Sau khi hồ sơ được xác nhận hợp lệ, Bộ Tài nguyên và Môi trường sẽ thành lập đoàn kiểm tra để đánh giá thực tế nội dung đăng ký.
- Bước 4: Trong thời hạn 45 ngày kể từ ngày nhận đủ hồ sơ hợp lệ, căn cứ vào kết quả kiểm tra, Bộ Tài nguyên và Môi trường sẽ ra thông báo chấp thuận (theo mẫu tại Phụ lục XX của Nghị định 08/2022/NĐ-CP) hoặc văn bản từ chối kèm theo lý do cụ thể.
Các lưu ý quan trọng về quản lý chất POP
Để đảm bảo tuân thủ đúng pháp luật, các tổ chức và cá nhân cần đặc biệt lưu ý các điểm sau:
- Cơ sở thông quan: Kể từ ngày 01/01/2023, văn bản chấp thuận đăng ký miễn trừ của Bộ Tài nguyên và Môi trường là căn cứ pháp lý để cơ quan Hải quan xem xét cho phép làm thủ tục hải quan đối với các chất POP.
- Quản lý ủy thác nhập khẩu: Tổ chức, cá nhân nhận ủy thác nhập khẩu các chất POP thuộc Phụ lục XVII của Nghị định 08/2022/NĐ-CP chỉ được phép nhập khẩu đúng chủng loại và khối lượng theo thông báo chấp thuận. Đồng thời, phải chuyển giao toàn bộ số lượng này cho bên ủy thác theo đúng hợp đồng đã ký kết.
- Chuyển đổi chế độ quản lý: Khi hết thời hạn đăng ký miễn trừ theo yêu cầu của Công ước Stockholm, các chất POP này sẽ không còn được hưởng cơ chế miễn trừ và phải được quản lý nghiêm ngặt theo quy định về quản lý chất thải nguy hại.
- Nghĩa vụ báo cáo: Việc quản lý các thành phần môi trường liên quan đến hoạt động sản xuất cần được chú trọng, đặc biệt là khi thực hiện đăng ký môi trường để đảm bảo các chỉ số phát thải luôn nằm trong ngưỡng cho phép.
Xem thêm các chủ đề khác
