Trong hoạt động khai thác khoáng sản, việc thực hiện các biện pháp nhằm khôi phục trạng thái môi trường sau khi kết thúc quá trình khai thác là nghĩa vụ bắt buộc của chủ dự án. Để đảm bảo tính pháp lý và hiệu quả trong công tác này, các tổ chức, cá nhân cần nắm rõ quy định về đối tượng, nội dung và thẩm quyền phê duyệt phương án cải tạo, phục hồi môi trường.
Phương án cải tạo, phục hồi môi trường là gì?
Phương án cải tạo, phục hồi môi trường được hiểu là tập hợp các giải pháp kỹ thuật và biện pháp tổ chức nhằm mục đích cải thiện, khôi phục lại hiện trạng môi trường tại khu vực khai thác khoáng sản. Các giải pháp này phải được cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền xem xét, thẩm định và phê duyệt chính thức trước khi triển khai thực hiện.
Đối tượng phải lập phương án cải tạo, phục hồi môi trường
Căn cứ theo các quy định về quản lý môi trường tại thời điểm năm 2022, các đối tượng có trách nhiệm lập phương án cải tạo, phục hồi môi trường trong khai thác khoáng sản bao gồm:
- Các dự án mới: Các dự án khai thác khoáng sản đã được phê duyệt báo cáo đánh giá tác động môi trường sau thời điểm Nghị định số 40/2019/NĐ-CP có hiệu lực thi hành. Trong trường hợp này, nội dung phương án cải tạo sẽ là một phần không tách rời của báo cáo đánh giá tác động môi trường.
- Các cơ sở hiện hữu: Các cơ sở khai thác khoáng sản đã được phê duyệt báo cáo đánh giá tác động môi trường hoặc đã được xác nhận kế hoạch bảo vệ môi trường trước khi Nghị định 40/2019/NĐ-CP có hiệu lực, nhưng tại thời điểm đó chưa xây dựng và chưa được phê duyệt phương án cải tạo, phục hồi môi trường riêng biệt.
Nội dung chính của phương án trong khai thác khoáng sản
Dựa trên các quy định sửa đổi tại Nghị định 40/2019/NĐ-CP đối với Nghị định 19/2015/NĐ-CP, một phương án cải tạo, phục hồi môi trường đầy đủ phải bao gồm các thành phần sau:
- Giải pháp kỹ thuật: Phân tích, đánh giá và lựa chọn các giải pháp tối ưu nhất để thực hiện việc cải tạo và phục hồi môi trường.
- Danh mục hạng mục: Liệt kê chi tiết danh mục và khối lượng công việc cần thực hiện đối với từng giải pháp đã được lựa chọn.
- Kế hoạch triển khai: Xác định lộ trình thực hiện theo từng năm hoặc từng giai đoạn cụ thể; thiết lập chương trình quản lý, giám sát môi trường trong suốt quá trình phục hồi; đồng thời xây dựng kế hoạch kiểm tra và xác nhận hoàn thành các hạng mục.
- Dự toán kinh phí: Xây dựng bảng dự toán chi tiết cho từng hạng mục cải tạo, phục phục hồi; bao gồm cả các khoản tiền ký quỹ theo lộ trình quy định của pháp luật về trách nhiệm bảo vệ môi trường đất và khoáng sản.
Thẩm quyền thẩm định và phê duyệt phương án
Việc thẩm định và phê duyệt phương án được thực hiện dựa trên thẩm quyền quản lý dự án khai thác khoáng sản, cụ thể:
- Đối với đối tượng thuộc phạm vi Nghị định 18/2015/NĐ-CP (điểm a khoản 1 Điều 5): Thẩm quyền thẩm định, phê duyệt phương án sẽ được thực hiện đồng nhất với thẩm quyền thẩm định, phê duyệt báo cáo đánh giá tác động môi trường của dự án.
- Đối với các đối tượng khác: Bộ Tài nguyên và Môi trường: Tổ chức thẩm định và phê duyệt đối với các dự án khai thác khoáng sản thuộc thẩm quyền cấp giấy phép khai thác của Bộ. Ủy ban nhân dân cấp tỉnh: Tổ chức thẩm định và phê duyệt đối với các dự án khai thác khoáng sản thuộc thẩm quyền cấp giấy phép khai thác của địa phương.
Các yêu cầu kỹ thuật trong công tác cải tạo, phục hồi môi trường
Để đảm bảo hiệu quả thực tế, quá trình triển khai cần tuân thủ các hướng dẫn chuyên môn (như tại Mẫu số 01 Phụ lục II kèm theo Thông tư 25/2019/TT/BTNMT), trong đó lưu ý các vấn đề sau:
- Công tác trồng rừng và phục hồi thảm thực vật: Khi lựa chọn cây trồng để phục hồi, cần ưu tiên các loài cây, giống cây phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng, khí hậu địa phương và có giá trị kinh tế. Sau khi trồng, phải thực hiện công tác duy tu, chăm sóc (bao gồm cả việc trồng dặm với tỷ lệ từ 10-30% mật độ) trong thời gian tối thiểu là 03 năm.
- Xử lý moong khai thác: Việc cải tạo các moong sau khai thác thành hồ chứa nước phải đảm bảo khả năng lưu trữ, lưu thông nguồn nước, phục vụ tốt cho mục đích nuôi trồng thủy sản hoặc cung cấp nước sinh hoạt cho khu vực.
- Quản lý tầng đất mặt: Trong quá trình bóc tách lớp đất phủ bề mặt trước khi khai thác, chủ đầu tư phải có biện pháp lưu giữ lại lớp đất này để sử dụng làm nguyên liệu phục vụ công tác hoàn nguyên, cải tạo môi trường sau này.
- Lưu ý đặc thù: Đối với các mỏ có nguy cơ phát sinh dòng thải axit hoặc các mỏ khai thác phóng xạ, các yêu cầu về duy tu, bảo trì công trình phải được xây dựng chi tiết và nghiêm ngặt theo từng phương án cụ thể.
Xem thêm các chủ đề khác
