Khái niệm và quy định về đánh giá tác động môi trường
Trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội, việc kiểm soát các tác động tiêu cực đến hệ sinh thái là yêu cầu cấp thiết. Theo Luật Bảo vệ môi trường 2020, báo cáo đánh giá tác động môi trường đóng vai trò then chốt trong việc nhận diện rủi ro và thiết lập các biện pháp bảo vệ môi trường ngay từ giai đoạn chuẩn bị dự án.
Đánh giá tác động môi trường là gì?
Căn cứ theo quy định tại Khoản 7 Điều 3 Luật Bảo vệ môi trường 2020, đánh giá tác động môi trường (ĐGTĐMT) được hiểu là quá trình thực hiện các công việc sau:
- Phân tích, đánh giá và nhận dạng các tác động có thể xảy ra đối với môi trường của một dự án đầu tư.
- Dự báo các biến đổi về môi trường do hoạt động của dự án gây ra.
- Đề xuất các biện pháp nhằm giảm thiểu tối đa các tác động xấu đến môi trường.
Dưới nhiều góc độ khác nhau, ĐGTĐMT có ý nghĩa quan trọng:
- Góc độ quản lý: Đây là một công cụ quan trọng trong hoạt động quản lý nhà nước về bảo vệ môi trường.
- Góc độ khoa học: Là quá trình nghiên cứu chuyên sâu về mối liên hệ biện chứng giữa các chính sách phát triển, hoạt động kinh tế và sự biến đổi của môi trường tự nhiên.
- Góc độ pháp lý: Là hệ thống các quy tắc xử sự mà các chủ thể thực hiện dự án (bao gồm cả việc xây dựng cơ quan, khu kinh tế) bắt buộc phải tuân thủ khi triển khai các hoạt động có khả năng gây tác động tới môi trường.
Vai trò của báo cáo đánh giá tác động môi trường
Việc lập và thẩm định báo cáo ĐGTĐMT không chỉ là thủ tục hành chính mà còn mang ý nghĩa pháp lý sâu sắc, cụ thể:
- Là căn cứ pháp lý để cơ quan nhà nước có thẩm quyền xem xét, quyết định cho phép triển án triển khai thực hiện dự án.
- Là cơ sở để xác định rõ trách nhiệm của chủ đầu tư đối với các hậu quả về môi trường phát sinh trong quá trình vận hành dự án.
- Là căn cứ để xác định trách nhiệm của cơ quan nhà nước (đặc biệt là đơn vị trực tiếp thẩm định) đối với các tác động môi trường từ dự án.
Đối tượng và thẩm quyền thẩm định báo cáo ĐGTĐMT
Để hiểu rõ quy định của pháp luật về đánh giá tác động môi trường, chủ đầu tư cần xác định dự án của mình thuộc nhóm đối tượng nào theo quy định tại Điều 30 Luật Bảo vệ môi trường 2020.
Đối tượng phải thực hiện ĐGTĐMT
Dự án đầu tư thuộc diện phải thực hiện ĐGTĐ quyết định bao gồm:
- Dự án đầu tư nhóm I: Các dự án có nguy cơ cao gây ô nhiễm môi trường (lưu ý các dự án này còn phải thực hiện đánh giá sơ bộ tác động môi trường).
- Dự án đầu tư nhóm II, bao gồm: Dự án sử dụng đất, đất có mặt nước, khu vực biển với quy mô trung bình hoặc quy mô nhỏ nhưng có yếu tố nhạy cảm về môi trường. Dự án khai thác khoáng sản, tài nguyên nước với quy mô/công suất trung bình hoặc nhỏ nhưng có yếu tố nhạy cảm về môi trường. Dự án có yêu cầu chuyển mục đích sử dụng đất với quy mô nhỏ nhưng có yếu tố nhạy cảm về môi trường. Dự án có yêu cầu di dân, tái định cư với quy mô trung bình.
Lưu ý: Các đối tượng nêu trên nếu thuộc dự án đầu tư công khẩn cấp theo quy định của pháp luật về đầu tư công thì không phải thực hiện ĐGTĐMT.
Thẩm quyền thẩm định báo cáo
Căn cứ Điều 35 Luật Bảo vệ môi trường 2020, thẩm quyền tổ chức thẩm định được phân cấp như sau:
- Bộ Tài nguyên và Môi trường: Thẩm định đối với dự án nhóm I; các dự án nhóm II thuộc thẩm quyền quyết định hoặc chấp thuận chủ trương đầu tư của Quốc hội, Thủ tướng Chính phủ; dự án nằm trên địa bàn từ 02 đơn vị hành chính cấp tỉnh trở lên; dự án nằm trên vùng biển chưa xác định trách nhiệm quản lý của UBND cấp tỉnh; và các dự án thuộc thẩm quyền cấp phép khai thác khoáng sản, tài nguyên nước, nhận chìm ở biển của Bộ Tài nguyên và Môi trường.
- Bộ Quốc phòng, Bộ Công an: Thẩm định đối với các dự án đầu tư liên quan đến bí mật nhà nước về quốc phòng, an ninh.
- Ủy ban nhân dân cấp tỉnh: Thẩm định đối với các dự án đầu tư trên địa bàn (ngoại trừ các trường hợp thuộc thẩm quyền của Bộ Tài nguyên và Môi trường hoặc Bộ Quốc phòng, Bộ Công an).
- Sự phối hợp giữa các cơ quan: Các Bộ, cơ quan ngang Bộ có trách nhiệm phối hợp với UBND cấp tỉnh nơi có dự án để thực hiện thẩm định đối với các dự án thuộc thẩm quyền quyết định chủ trương đầu tư hoặc quyết định đầu tư của mình.
Quy trình và phương thức thực hiện
Hiện nay, việc đánh giá tác động môi trường do ai thực hiện đã được pháp luật quy định rõ ràng nhằm đảm bảo tính khách quan và chính xác của dữ liệu.
Chủ dự án đầu tư có thể tự thực hiện việc đánh giá hoặc thông qua các đơn vị tư vấn có đủ điều kiện năng lực theo quy định của pháp luật. Kết quả của quá trình này phải được lập thành báo cáo ĐGTĐMT riêng biệt cho từng dự án đầu tư.
Việc tuân thủ nghiêm ngặt các bước từ đánh giá sơ bộ, lập báo cáo đến tham vấn ý kiến cộng đồng và thẩm định là điều kiện tiên quyết để đảm bảo dự án phát triển bền vững, giảm thiểu tối đa rủi ro pháp lý và trách nhiệm bồi thường thiệt hại môi trường sau này.
