Trong doanh nghiệp có bắt buộc phải thành lập công đoàn không?
Việc xây dựng quy trình hoạt động của công đoàn trong doanh nghiệp là yếu tố then chốt giúp tổ chức này hoạt động hiệu quả, góp phần duy trì sự ổn định trong quan hệ lao động. Công đoàn đóng vai trò phối hợp cùng người sử dụng lao động trong việc xây dựng nội quy lao động, quy chế tiền lương, thưởng, tham gia các hội đồng thi đua - khen thưởng, kỷ luật và ký kết thỏa ước lao động tập thể. Để hiểu rõ hơn về tính pháp lý của việc thành lập tổ chức này, chúng ta cần xem xét các quy định hiện hành.
Khái niệm về Công đoàn
Căn cứ theo Điều 1 Luật Công đoàn 2012, công đoàn là tổ/chức chính trị - xã hội của giai cấp công nhân và người lao động. Tổ chức này được thành lập trên nguyên tắc tự nguyện, đóng vai trò đại diện cho người lao động, công chức, viên chức nhằm bảo vệ các lợi ích chính đáng. Đồng thời, công đoàn còn tham gia vào quá trình kiểm tra, thanh tra và giám sát hoạt động của các cơ quan nhà nước, tổ chức, đơn vị và doanh nghiệp.
Về mặt pháp lý, việc thành lập công đoàn tại một doanh nghiệp không phải là nghĩa vụ bắt buộc. Tuy nhiên, doanh nghiệp có trách nhiệm vận động người lao động gia nhập công đoàn để đảm bảo quyền lợi và lợi ích hợp pháp cho chính đội ngũ nhân sự của mình. Trong quá trình quản trị, doanh nghiệp cũng cần lưu ý các nội dung bắt buộc trong hợp đồng lao động để đảm bảo tính thống nhất với các quy chế mà công đoàn cùng tham gia xây dựng.
Điều kiện thành lập công đoàn cơ sở
Dựa trên quy định tại Khoản 1 Điều 13 Quyết định 174/2020 QĐ/TLĐ ngày 03/02/2020 về việc ban hành Điều lệ Công đoàn Việt Nam, một tổ chức công đoàn cơ sở được thành lập khi đáp ứng đầy đủ hai điều kiện sau:
- Được thành lập tại một hoặc một số đơn vị sử dụng lao động đang hoạt động hợp pháp.
- Có từ 05 đoàn viên hoặc 05 người lao động trở lên có nguyện vọng tự nguyện gia nhập Công đoàn Việt Nam.
Nhiệm vụ và quyền hạn của công đoàn cơ sở tại doanh nghiệp
Theo Điều 15 Quyết định 174/2020 QĐ/TLĐ, công đoàn cơ sở tại doanh nghiệp có các nhiệm vụ và quyền hạn trọng yếu sau:
- Tuyên truyền, vận động đoàn viên và người lao động thực hiện đúng chủ trương, đường lối, chính sách pháp luật của Nhà nước cũng như các nghị quyết của Công đoàn.
- Đại diện, chăm lo và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của người lao động.
- Thực hiện chức năng giám sát hoặc tham gia giám sát việc thực thi chính sách, pháp luật, nội quy, quy chế, thỏa ước lao động tập thể và các vấn đề liên quan đến quyền lợi người lao động.
- Phối hợp với đơn vị sử dụng lao động xây dựng và thực hiện quy chế dân chủ tại cơ sở; chăm lo đời sống vật chất, tinh thần; nâng cao kỹ năng nghề nghiệp và cải thiện điều kiện làm việc cho nhân viên.
- Tổ chức đào tạo, bồi dưỡng cán bộ công đoàn; quản lý và sử dụng nguồn tài chính, tài sản của công đoàn theo quy định.
- Thực hiện công tác phát triển, quản lý đoàn viên nhằm xây dựng tổ chức công đoàn cơ sở vững mạnh.
Vai trò của công đoàn trong mối quan hệ lao động
Đối với người lao động
Căn cứ Điều 10 Luật Công đoàn 2012, công đoàn đóng vai trò là điểm tựa pháp lý cho người lao động thông qua các hoạt động:
- Hướng dẫn, tư vấn về quyền và nghĩa vụ khi giao kết cũng như thực hiện hợp đồng lao động. Việc nắm rõ các quy định này giúp hạn chế rủi ro khi phát sinh nghĩa vụ của doanh nghiệp khi điều chuyển người lao động hoặc các thay đổi về nhân sự khác.
- Đại diện tập thể người lao động thương lượng, ký kết và giám sát việc thực hiện thỏa ước lao động tập thể.
- Phối hợp cùng doanh nghiệp xây dựng, giám sát thang bảng lương, định mức lao động, quy chế thưởng và nội quy lao động.
- Thực hiện đối thoại với doanh nghiệp để giải quyết các vấn đề phát sinh liên quan đến quyền lợi và nghĩa vụ của người lao động.
- Tổ chức hoạt động tư vấn pháp luật và tham gia giải quyết các tranh chấp lao động.
- Đại diện cho tập thể người lao động khởi kiện tại Tòa án trong trường hợp quyền và lợi ích hợp pháp bị xâm phạm.
Đối với doanh nghiệp
Sự hiện diện của công đoàn mang lại những giá trị quản trị tích cực cho chủ doanh nghiệp:
- Hỗ trợ doanh nghiệp trong việc sắp xếp nguồn nhân lực hợp lý, tối ưu hóa hiệu suất lao động và thực hiện các quy trình chấm dứt hợp đồng lao động đúng pháp luật.
- Đóng vai trò là cầu nối trung gian để giải quyết các mâu thuẫn, xung đột giữa người lao động và người sử dụng lao động. Điều này giúp ngăn ngừa các vụ đình công hoặc khiếu kiện kéo dài, vốn có thể gây thiệt hại lớn về kinh tế và uy tín cho doanh nghiệp.
- Góp phần xây dựng môi trường làm việc chuyên nghiệp thông qua cơ chế giải quyết khiếu nại lần đầu của người lao động trong doanh nghiệp, giúp các vướng mắc được xử lý ngay từ cấp cơ sở.
Xem thêm các chủ đề khác
