Việc nhận bảo hiểm xã hội (BHXH) một lần là quyền lợi của người lao động khi không còn đủ điều kiện hoặc không có nhu cầu tiếp tục tham gia BHXH để hưởng chế độ hưu trí. Tuy nhiên, để quá trình giải quyết được nhanh chóng và đúng quy định, người lao động cần nắm rõ các quy định về hồ sơ, thủ tục cũng như mức hưởng theo pháp luật hiện hành.
Căn cứ pháp lý
Các quy định về việc hưởng BHXH một lần được thực hiện dựa trên các văn bản pháp luật sau:
- Luật Bảo hiểm xã hội 2014;
- Nghị quyết số 93/2015/QH13 của Quốc hội về việc thực hiện chính sách hưởng BHXH một lần đối với người lao động;
- Nghị định số 115/2015/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội về bảo hiểm xã hội bắt buộc;
- Nghị định số 134/2015/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều của luật bảo hiểm xã hội về bảo hiểm xã hội tự nguyện;
- Thông tư số 59/2015/TT-BLĐTBXH hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội về BHXH bắt buộc;
- Quyết định 166/QĐ-BHXH ngày 31/01/2019 của Bảo hiểm xã hội Việt Nam.
Các trường hợp được hưởng BHXH một lần
Người lao động tham gia BHXH bắt buộc có yêu cầu sẽ được giải quyết chế độ BHXH một lần nếu thuộc một trong các trường hợp sau:
- Đủ tuổi hưởng lương hưu theo quy định nhưng chưa đủ 20 năm đóng BHXH (hoặc chưa đủ 15 năm đóng BHXH đối với lao động nữ là người hoạt động chuyên trách hoặc không chuyên trách ở xã, phường, thị trấn) và không tiếp tục tham gia BHXH tự nguyện.
- Người lao động tham gia BHXH bắt buộc sau một năm nghỉ việc mà không tiếp tục đóng BHXH và chưa đủ 20 năm đóng BHXH.
- Người lao động ra nước ngoài để định cư.
- Người mắc các bệnh nguy hiểm đến tính mạng theo danh mục của Bộ Y tế như: ung thư, bại liệt, xơ gan cổ chướng, phong, lao nặng, nhiễm HIV đã chuyển sang giai đoạn AIDS.
- Trường hợp phục viên, xuất ngũ, thôi việc mà không đủ điều kiện hưởng lương hưu đối với các đối tượng là sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, hạ sĩ quan, chiến sĩ trong quân đội, công an hoặc người làm công tác cơ yếu.
Thủ tục và hồ sơ đề nghị nhận BHXH một lần
Người lao động nộp hồ sơ tại cơ quan BHXH quận/huyện hoặc cơ quan BHXH tỉnh nơi cư trú (thường trú hoặc tạm trú) tùy theo phân cấp giải quyết. Hồ sơ cần chuẩn bị bao gồm:
- Sổ bảo hiểm xã hội (bản gốc).
- Đơn đề nghị hưởng BHXH một lần theo mẫu số 14-HSB ban hành kèm theo Quyết định 1 mức 166/QĐ-BHXH.
- Đối với trường hợp ra nước ngoài để định cư: Phải nộp thêm bản sao giấy xác nhận của cơ quan có thẩm quyền về việc thôi quốc tịch Việt Nam hoặc các giấy tờ chứng minh việc cho phép nhập cảnh định cư (hộ chiếu nước ngoài, thị thực, thẻ thường trú từ 05 năm trở lên...).
- Đối với trường hợp mắc bệnh hiểm nghèo: Cần có trích sao/tóm tắt hồ sơ bệnh án thể hiện tình trạng không tự phục vụ được. Nếu mắc các bệnh khác thì phải có Biên bản giám định mức suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên của Hội đồng giám định y khoa.
- Các giấy tờ khác (nếu có): Hóa đơn phí giám định y khoa; Bản khai cá nhân về thời gian, địa bàn phục vụ trong quân đội có hưởng phụ cấp khu vực (nếu sổ BHXH chưa thể hiện đầy đủ).
Lưu ý đối với người nước ngoài: Đối với công dân nước ngoài làm việc tại Việt Nam hoặc người nước ngoài đang hưởng lương hưu/trợ cấp hàng tháng nhưng không còn cư trú tại Việt Nam, hồ sơ sẽ có những yêu cầu riêng biệt về giấy tờ chứng minh theo quy định của cơ quan BHXH.
Mức hưởng BHXH một lần
Mức hưởng được tính dựa trên số năm đã đóng BHXH với công thức cụ thể như sau:
- Giai đoạn trước năm 2014: Mỗi năm đóng BHXH được tính bằng 1,5 tháng mức bình quân tiền lương tháng đóng BHXH.
- Giai đoạn từ năm 2014 trở đi: Mỗi năm đóng BHXH được tính bằng 02 tháng mức bình quân tiền lương tháng đóng BHXH.
Trong trường hợp thời gian đóng BHXH có tháng lẻ, quy tắc làm tròn được áp dụng: Từ 01 đến 06 tháng được tính là nửa năm; từ 07 đến 11 tháng được tính là một năm. Nếu người lao động có thời gian đóng chưa đủ một năm thì mức hưởng bằng 22% các mức tiền lương tháng đã đóng, nhưng tối đa không quá 02 tháng mức bình quân tiền lương tháng đóng BHXH.
Người lao động nên cân nhắc kỹ giữa việc rút BHXH một lần và bảo lưu thời gian đóng để hưởng lương hưu nhằm đảm bảo an sinh lâu dài. Nếu phát hiện các hành vi sai phạm về quyền lợi, người lao động có thể tìm hiểu thêm về cách xử lý khi công ty trốn đóng BHXH để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình.
