Thủ tục và hồ sơ xin ly hôn đơn phương

Thủ tục và hồ sơ xin ly hôn đơn phương

Ly hôn đơn phương (ly hôn theo yêu cầu của một bên) là việc một bên vợ hoặc chồng yêu cầu Tòa án giải quyết chấm dứt quan hệ hôn nhân khi bên kia không đồng ý hoặc không thỏa thuận được. Bài viết dưới đây giải đáp về căn cứ, hồ sơ và thủ tục xin ly hôn đơn phương theo quy định pháp luật hiện hành, dựa trên một tình huống thường gặp: người vợ muốn ly hôn khi đang nuôi con nhỏ và người chồng thường xuyên không quan tâm đến gia đình.

Căn cứ pháp lý để ly hôn đơn phương

Theo khoản 1 Điều 56 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 (Luật số 52/2014/QH13), khi vợ hoặc chồng yêu cầu ly hôn mà hòa giải tại Tòa án không thành thì Tòa án giải quyết cho ly hôn nếu có căn cứ về việc vợ, chồng có hành vi bạo lực gia đình hoặc vi phạm nghiêm trọng quyền, nghĩa vụ của vợ, chồng làm cho hôn nhân lâm vào tình trạng trầm trọng, đời sống chung không thể kéo dài, mục đích của hôn nhân không đạt được.

Như vậy, trường hợp người chồng thường xuyên không quan tâm đến gia đình, vợ chồng thường xuyên mâu thuẫn, cãi vã khiến đời sống chung không thể kéo dài thì người vợ có quyền yêu cầu Tòa án giải quyết ly hôn đơn phương.

Lưu ý về quyền yêu cầu ly hôn khi đang nuôi con nhỏ

Cần lưu ý khoản 3 Điều 51 Luật Hôn nhân và gia đình 2014: người chồng không có quyền yêu cầu ly hôn trong trường hợp vợ đang có thai, sinh con hoặc đang nuôi con dưới 12 tháng tuổi. Tuy nhiên, quy định hạn chế này chỉ áp dụng với người chồng. Người vợ vẫn có quyền yêu cầu ly hôn kể cả khi đang nuôi con nhỏ.

Hồ sơ xin ly hôn đơn phương

Người yêu cầu cần chuẩn bị một bộ hồ sơ gồm các giấy tờ cơ bản sau:

• Đơn khởi kiện về việc xin ly hôn (đối với ly hôn đơn phương);
• Bản chính Giấy chứng nhận đăng ký kết hôn;
• Bản sao có chứng thực Căn cước công dân/Căn cước của hai vợ chồng và giấy tờ chứng minh nơi cư trú (do sổ hộ khẩu giấy đã không còn giá trị sử dụng, thông tin cư trú được khai thác từ Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư);
• Bản sao Giấy khai sinh của con (nếu có);
• Giấy tờ chứng minh tài sản chung, tài sản riêng (nếu có yêu cầu chia tài sản).

Thẩm quyền giải quyết và nơi nộp đơn

Người yêu cầu nộp hồ sơ đến Tòa án nhân dân có thẩm quyền nơi bị đơn (người bị yêu cầu ly hôn) cư trú hoặc làm việc. Cần lưu ý, từ ngày 01/7/2025, theo quy định về tổ chức Tòa án nhân dân, mô hình Tòa án nhân dân cấp huyện được thay thế bằng Tòa án nhân dân khu vực; do đó vụ việc ly hôn thông thường (không có yếu tố nước ngoài) thuộc thẩm quyền giải quyết sơ thẩm của Tòa án nhân dân khu vực nơi bị đơn cư trú, làm việc. Trường hợp các bên thỏa thuận được mọi vấn đề thì có thể lựa chọn thủ tục thuận tình ly hôn để giải quyết nhanh gọn hơn.

Trình tự giải quyết

• Nộp hồ sơ khởi kiện tại Tòa án có thẩm quyền;
• Tòa án xem xét, thụ lý đơn và thông báo nộp tạm ứng án phí;
• Tòa án tiến hành hòa giải theo quy định của pháp luật tố tụng dân sự; nếu hòa giải thành thì đình chỉ giải quyết, nếu hòa giải không thành thì đưa vụ án ra xét xử;
• Tòa án mở phiên tòa và ra bản án, quyết định giải quyết các nội dung về quan hệ hôn nhân, quyền nuôi con và chia tài sản.

Về quyền nuôi con và chia tài sản

Theo Điều 81 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, con dưới 36 tháng tuổi được giao cho mẹ trực tiếp nuôi, trừ trường hợp người mẹ không đủ điều kiện trực tiếp trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con hoặc cha mẹ có thỏa thuận khác phù hợp với lợi ích của con. Đối với con từ đủ 07 tuổi trở lên, Tòa án phải xem xét nguyện vọng của con. Về tài sản, các bên được ưu tiên tự thỏa thuận; nếu không thỏa thuận được thì Tòa án giải quyết theo nguyên tắc tại Điều 59 của Luật, bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của vợ, con.

Quan hệ hôn nhân chấm dứt kể từ ngày bản án, quyết định ly hôn của Tòa án có hiệu lực pháp luật (Điều 57). Để bảo vệ tốt nhất quyền lợi của mình và của con, người yêu cầu nên chuẩn bị đầy đủ chứng cứ và tìm hiểu kỹ quy định pháp luật trước khi tiến hành thủ tục.