Thủ tục khai sinh cho con khi không có đăng ký kết hôn

Trong thực tế đời sống, có nhiều trường hợp nam và nữ chung sống với nhau nhưng không thực hiện thủ tục đăng ký kết hôn theo quy định của pháp luật. Về mặt pháp lý, mối quan hệ này không được công nhận là quan hệ vợ chồng hợp pháp, dẫn đến việc con sinh ra được xác định là con ngoài giá thú. Tuy nhiên, Giấy khai sinh đóng vai trò là văn bản quan trọng để chứng minh nhân thân và quyền công dân của trẻ em. Vậy thủ tục đăng ký khai sinh cho con khi cha mẹ chưa đăng ký kết hôn được thực hiện như thế nào?

Căn cứ pháp lý

Các quy định điều chỉnh vấn đề này bao gồm:

• Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014;
• Luật Hộ tịch năm 2014;
• Luật Trẻ em năm 2016;
• Nghị định số 123/2015/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Hộ tịch;
• Thông tư số 15/2015/TT-BTP quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật hộ tịch và Nghị định số 123/2015/NĐ-CP.

Quyền được khai sinh của trẻ em

Pháp luật Việt Nam luôn bảo vệ quyền lợi tối đa cho trẻ em, không phân biệt tình trạng hôn nhân của cha mẹ. Cụ thể, tại Điều 13 Luật Trẻ em 2016 quy định: Trẻ em có quyền được khai sinh, khai tử, có họ, tên, có quốc tịch; được xác định cha, mẹ, dân tộc, giới tính theo quy trình pháp luật.

Như vậy, việc cha mẹ đã thực hiện thủ tục kết hôn hay chưa không ảnh hưởng đến quyền được khai sinh của trẻ. Trẻ em sinh ra đều có quyền được ghi nhận thông tin về họ tên, quê quán và quốc tịch một cách đầy đủ để đảm bảo các quyền công dân khác.

Thủ tục đăng ký khai sinh kết hợp nhận cha, mẹ, con

Trong trường hợp cha mẹ chưa đăng ký kết hôn nhưng muốn người cùng chung sống được đứng tên là cha trong Giấy khai sinh của con, cơ quan có thẩm quyền sẽ thực hiện việc kết hợp giải quyết thủ tục nhận cha, mẹ, con và đăng ký khai sinh.

1. Trình tự thực hiện

Căn cứ Điều 15 Nghị định số 123/2015/NĐ-CP, Ủy ban nhân dân cấp xã có trách nhiệm giải quyết việc đăng ký khai sinh cho trẻ chưa xác định được cha, mẹ. Nếu tại thời điểm đăng ký khai sinh, người cha có yêu cầu làm thủ tục nhận con theo quy định của Luật Hộ tịch, cơ quan hộ tịch sẽ kết hợp giải quyết đồng thời cả hai việc: nhận cha, con và đăng ký khai sinh.

Sau khi kiểm tra hồ sơ, nếu thấy việc nhận cha, con là đúng sự thật và không có tranh chấp, công chức tư pháp - hộ tịch sẽ ghi vào Sổ hộ tịch, báo cáo Chủ tịch UBND cấp xã để cấp trích lục và Giấy khai sinh cho trẻ.

2. Hồ sơ cần chuẩn bị

Để thực hiện thủ tục này, người yêu cầu cần nộp các giấy tờ sau:

• Tờ khai đăng ký khai sinh và Tờ khai đăng quyết định đăng ký nhận cha, mẹ, con theo mẫu quy định;
• Bản chính Giấy chứng sinh hoặc giấy tờ thay thế Giấy chứng sinh theo quy định của pháp luật;
• Chứng cứ chứng minh quan hệ cha, con: Theo Điều 11 Thông tư số 15/2015/TT-BTP, chứng cứ bao gồm văn bản của cơ quan y tế, cơ quan giám định xác nhận quan hệ huyết thống. Trong trường hợp không có văn bản này, có thể sử dụng thư từ, hình ảnh, đồ dùng vật dụng khác làm bằng chứng kèm theo văn bản cam đoan của cha, mẹ và sự xác nhận của ít nhất hai người thân thích làm chứng.

Lưu ý: Khi thực hiện thủ tục đăng ký nhận cha, con, các bên liên quan phải có mặt tại cơ quan đăng ký hộ tịch.

3. Thủ tục đăng ký khai sinh độc lập

Nếu không thực hiện kết hợp nhận cha, con mà chỉ đăng ký khai sinh thông thường, người đi đăng ký cần nộp:

• Tờ khai theo mẫu quy định;
• Giấy chứng sinh (hoặc văn bản của người làm chứng xác nhận việc sinh; nếu không có người làm chứng thì phải có giấy cam đoan về việc sinh).

Trong trường hợp này, phần thông tin về cha trong Sổ hộ tịch và Giấy khai sinh sẽ để trống. Nếu sau này muốn thay đổi thông tin trên giấy khai sinh để bổ sung tên cha, các bên phải thực hiện thủ tục nhận cha, con như đã nêu ở trên.

Vấn đề pháp lý về quan hệ hôn nhân và việc ghi tên cha trên Giấy khai sinh

Một thắc mắc phổ biến là việc có tên cha trong Giấy khai sinh có đồng nghĩa với việc hai người đã kết hôn hay chưa? Theo quy định của Luật Hôn nhân và gia đình, kết hôn phải được thực hiện thông qua việc đăng ký tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Việc chỉ ghi tên cha vào Giấy khai sinh dựa trên thủ tục nhận cha, con không mặc nhiên xác lập quan hệ vợ chồng hợp pháp nếu hai bên chưa thực hiện đăng ký kết hôn theo quy định của pháp luật.

Việc xác lập quan hệ cha - con giúp trẻ em được hưởng quyền lợi về họ tên (có thể mang họ cha) và các quyền lợi khác liên quan đến huyết thống, nhưng không làm thay đổi tình trạng hôn nhân của cha mẹ nếu chưa có Giấy chứng nhận kết hôn.

Xem thêm các chủ đề khác

• Nghị định số 123/2015/NĐ-CP Quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Hộ tịch
• Thông tư số 15/2015/TT-BTP Quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật hộ tịch và Nghị định số 123/2015/NĐ-CP ngày 15 tháng 11 năm 2015 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật hộ tịch