Nghĩa vụ cấp dưỡng sau khi ly hôn

Nghĩa vụ cấp dưỡng sau khi ly hôn

Ly hôn là việc chấm dứt quan hệ vợ chồng theo bản án hoặc quyết định có hiệu lực pháp luật của Tòa án. Sau khi quan hệ hôn nhân chấm dứt, nếu các bên có con chung, vấn đề về trách nhiệm tài chính đối với con cái luôn là nội dung quan trọng cần được xem xét. Cụ thể, người không trực tiếp nuôi dưỡng con có bắt buộc phải thực hiện nghĩa vụ trợ cấp hay không? Mức cấp dưỡng được xác định dựa trên những căn cứ nào và phương thức thực hiện ra sao?

Bài viết dưới đây sẽ cung cấp các thông tin pháp lý liên quan đến nghĩa vụ cấp dưỡng theo quy định của pháp luật hiện nay để độc giả có cái nhìn rõ ràng nhất.

Đối tượng được hưởng quyền được cấp dưỡng

Theo các quy định về quan hệ nhân thân và trách nhiệm gia đình, đối tượng được nhận cấp dưỡng bao gồm:

• Người dưới mười tám tuổi (người chưa thành niên).
• Người trên mười tám tuổi nhưng không có khả năng lao động (ví dụ: người khuyết tật) hoặc gặp khó khăn về nhận thức và khả năng làm chủ hành vi (ví dụ: người mắc bệnh tâm thần).

Các đối tượng nêu trên thường không có khả năng tự đảm bảo điều kiện kinh tế để nuôi dưỡng bản thân, do đó cần sự chăm sóc, dạy dỗ và hỗ trợ tài chính từ người giám hộ hoặc người đại diện theo pháp luật. Vì cha mẹ đều là người đại diện theo pháp luật của con, nên việc thực hiện quy định về nghĩa vụ cấp dưỡng là trách nhiệm đương nhiên của cha hoặc mẹ sau khi ly hôn. Pháp luật không phân biệt người trực tiếp nuôi con có điều kiện kinh tế cao hay thấp; người không trực tiếp nuôi con vẫn phải thực hiện nghĩa vừa đủ để đảm bảo quyền lợi cho con.

Cách xác định mức tiền cấp dưỡng nuôi con

Tại thời điểm năm 2020, pháp luật Việt Nam chưa ban hành một văn bản cụ thể nào quy định cứng nhắc về số tiền chính xác mà mỗi người phải cấp dưỡng. Mức tiền này có sự biến động tùy thuộc vào hoàn cảnh thực tế của từng gia đình (có trường hợp là một triệu đồng, hai triệu đồng hoặc cao hơn).

Nguyên tắc thỏa thuận tự nguyện

Việc xác định mức cấp dưỡng trước hết dựa trên sự thỏa thuận giữa người có nghĩa vụ cấp dưỡng và người trực tiếp nuôi con (hoặc người giám hộ của người được cấp dưỡng). Các bên nên căn cứ vào các yếu tố hợp lý sau để thống nhất:

• Thu nhập của người cấp dưỡng: Bao gồm thu nhập thường xuyên (tiền lương, lợi nhuận kinh doanh, tiền cho thuê tài sản...) và thu nhập từ tài sản hiện có hoặc hình thành trong tương lai (bất động sản, động sản).
• Nhu cầu thiết yếu của người được cấp dưỡng: Các chi phí sinh hoạt cơ bản như ăn uống, chỗ ở, quần áo, học phí (bao gồm cả học thêm và các kỹ năng khác), chi phí khám chữa bệnh và các chi phí cần thiết khác để đảm bảo cuộc sống.
• Môi trường sống: Điều kiện sinh hoạt tại địa phương nơi người được cấp dưỡng đang cư trú (khu vực thành thị hay nông thôn) cũng là căn cứ quan trọng để định mức chi phí.

Giải quyết khi có tranh chấp

Trong trường hợp các bên không thể đạt được sự thống nhất về mức cấp dưỡng, dẫn đến xung đột hoặc tranh chấp, các bên có quyền yêu cầu Tòa án xem xét và giải quyết. Khi đó, Tòa án sẽ căn cứ vào nhu cầu thiết yếu hàng ngày của người được cấp dưỡng và khả năng kinh tế thực tế của người có nghĩa vụ để đưa ra phán quyết công bằng, hợp tình, hợp lý. Nếu có lý do chính đáng (như chi phí học tập hoặc y tế tăng cao), các bên cũng có quyền thỏa thuận lại hoặc yêu cầu Tòa án thay đổi mức cấp dưỡng.

Phương thức và thời hạn thực hiện nghĩa vụ

Căn cứ vào quy định tại Điều 117 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014, phương thức cấp dưỡng được thực hiện dựa trên nguyên tắc thỏa thuận giữa cha và mẹ. Các bên có thể lựa chọn các hình thức sau:

• Cấp dưỡng định kỳ hàng tháng.
• Cấp dưỡng theo quý (ba tháng một lần) hoặc nửa năm một lần.
• Cấp dưỡng theo năm hoặc một lần duy nhất cho đến khi con đủ mười tám tuổi.

Lưu ý rằng, nếu người trực tiếp nuôi con có điều kiện kinh tế đầy đủ và tự nguyện không yêu cầu cấp dưỡng vì lợi ích của con, Tòa án sẽ tôn trọng sự tự nguyện này nếu xét thấy việc không nhận cấp dưỡng không gây ảnh hưởng xấu đến quyền lợi của trẻ.

Xử lý trường hợp vi phạm nghĩa vụ cấp dưỡng

Sau khi bản án hoặc quyết định của Tòa án về việc cấp dưỡng có hiệu lực pháp luật, các bên có trách nhiệm thi hành nghiêm túc. Nếu người có nghĩa vụ không tự nguyện thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ, người được hưởng quyền lợi có thể tiến hành thủ tục cưỡng chế thi hành án.

Để yêu cầu cơ quan chức năng can thiệp, người có quyền lợi cần chuẩn bị hồ sơ gửi tới Cơ quan Thi hành án dân sự cấp huyện nơi người có nghĩa vụ đang cư trú (bao gồm cả nơi thường trú hoặc tạm trú). Hồ sơ bao gồm:

• Đơn đề nghị thi hành án.
• Bản án hoặc quyết định của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật.
• Các giấy tờ chứng minh liên quan đến tài sản của người có nghĩa vụ (nếu có).

Việc thực hiện đúng các quy định về cấp dưỡng không chỉ là trách nhiệm pháp lý mà còn là đạo đức nhằm bảo vệ quyền lợi tốt nhất cho trẻ em sau khi cha mẹ ly hôn. Trong trường hợp phát sinh các bản án giải tranh chấp về cấp dưỡng phức tạp, các bên nên tham khảo ý kiến pháp lý để đảm bảo quyền lợi được thực thi đúng quy định.