Khai sinh không có thông tin mẹ

Trẻ em khi sinh ra đều có quyền được khai sinh. Việc đăng ký khai sinh là căn cứ pháp lý quan trọng nhất để xác định nhân thân, quốc tịch và các quyền lợi hợp pháp khác của trẻ trong tương lai. Giấy khai sinh không chỉ thể hiện thông tin về người được khai sinh mà còn ghi nhận thông tin về cha, mẹ và số định danh cá nhân. Tuy nhiên, thực tế phát sinh nhiều trường hợp hồ sơ đăng ký khai sinh không có thông tin về người mẹ. Pháp luật Việt Nam quy định như thế nào về việc giải quyết thủ tục này?

Quy định về hồ sơ và thủ tục đăng ký khai sinh

Căn cứ theo Khoản 1 Điều 16 Luật Hộ tịch 2014, trình tự và thành phần hồ sơ đăng ký khai sinh được quy định cụ thể như sau:

• Về giấy tờ chứng minh việc sinh: Người đi đăng ký khai sinh phải nộp bản chính Giấy chứng sinh. Trong trường hợp không có Giấy chứng sinh, cần có văn bản của người làm chứng xác nhận về việc sinh; nếu không có người làm trống thì phải có giấy cam đoan về việc sinh.
• Trường hợp đặc biệt: Đối với trẻ em bị bỏ rơi, hồ sơ phải kèm theo biên bản xác nhận việc trẻ bị bỏ rơi do cơ quan có thẩm quyền lập. Đối với trẻ em sinh ra do mang thai hộ, cần có văn bản chứng minh việc mang thai hộ theo quy định pháp luật.
• Về giấy tờ tùy thân: Người đi đăng ký khai sinh phải xuất trình bản chính một trong các giấy tờ như: Chứng minh nhân dân, Thẻ căn cước công dân, Hộ chiếu hoặc giấy tờ khác có dán ảnh và thông thanh cá nhân do cơ quan có thẩm quyền cấp còn giá trị sử dụng để chứng minh nhân thân.
• Các giấy tờ liên quan khác: Giấy chứng nhận kết hôn (nếu cha mẹ đã đăng ký kết hôn); các giấy tờ chứng minh nơi cư trú theo quy định tại Nghị định số 123/2015/NĐ-CP.
• Mẫu tờ khai: Sử dụng mẫu tờ khai đăng ký khai sinh theo quy định tại Thông tư số 15/2015/TT-BTP.

Giải quyết đăng ký khai sinh khi chưa xác định được mẹ

Trong trường hợp trẻ em sinh ra nhưng chưa xác định được người mẹ, pháp luật có cơ chế để đảm bảo quyền lợi cho trẻ nhằm tránh việc thiếu hụt thông tin nhân thân quan trọng.

Căn cứ Điều 15 Nghị định số 1 trình bày về việc đăng ký khai sinh cho trẻ chưa xác định được cha, mẹ:

• Ủy ban nhân dân cấp xã nơi trẻ đang cư trú có trách nhiệm thực hiện đăng ký khai sinh cho trẻ.
• Trường hợp chưa xác định được mẹ mà khi đăng ký khai sinh, người cha yêu cầu làm thủ tục nhận con thì cơ quan chức năng sẽ giải quyết kết hợp việc nhận cha cho con và đăng ký khai sinh. Khi đó, phần thông tin về mẹ trong Sổ hộ tịch và Giấy khai sinh của trẻ sẽ để trống.
• Nếu trẻ chưa xác định được cả cha và mẹ, trong Sổ hộ tịch phải ghi rõ nội dung: “Trẻ chưa xác định được cha, mẹ”.

Như vậy, nếu người cha muốn làm giấy khai sinh cho con nhưng không có thông tin mẹ, người cha cần thực hiện thủ tục nhận cha cho con. Để việc đăng ký khai sinh có tên cha khi chưa đăng ký kết hôn được thuận lợi, người cha phải cung cấp đầy đủ các chứng cứ chứng minh quan hệ huyết thống (như kết quả xét nghiệm ADN). Sau khi cơ quan hộ tịch xác nhận quan hệ cha con, thông tin người cha sẽ được ghi vào Giấy khai sinh và phần về mẹ có thể để trống theo quy định.

Quy định đối với trường hợp nam nữ chung sống không kết hôn

Đối với các trường hợp nam, nữ chung sống với nhau như vợ chồng nhưng không đăng ký kết hôn, việc đăng ký khai sinh cho con khi không liên hệ được với người mẹ cũng được hướng dẫn cụ thể tại Điều 13 Thông tư số 15/2015/TT-BTP:

• Khi người cha làm thủ tục nhận con mà không liên hệ được với người mẹ thì không cần phải có ý kiến của người mẹ trong Tờ khai đăng ký nhận cha, mẹ, con.
• Nếu có Giấy chứng sinh và giấy tờ tùy thân của người mẹ thì phần khai về mẹ sẽ được ghi theo các giấy tờ này.
• Trường hợp không có Giấy chứng sinh và giấy tờ tùy thân của người mẹ thì thông tin về mẹ sẽ được ghi theo thông tin do người cha cung cấp. Tuy nhiên, người cha phải hoàn toàn chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính chính xác của thông tin này.

Cơ quan đăng ký hộ tịch có trách nhiệm giải thích rõ về trách nhiệm và hệ quả pháp lý khi cung cấp thông tin không đúng sự thật. Nếu phát hiện thông tin cung cấp là sai lệch, cơ quan có thẩm quyền sẽ từ chối giải quyết hoặc hủy bỏ kết quả đăng ký hộ tịch theo quy định.

Việc nắm vững các quy định về thay đổi thông tin trên giấy khai sinh và thủ tục đăng ký ban đầu là rất cần thiết để bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho trẻ em ngay từ khi mới chào đời.