Khai sinh cho con khi chưa kết hôn

Trong thực tế đời sống, không ít trường hợp cha mẹ chưa thực hiện thủ tục đăng ký kết hôn nhưng vẫn có con chung. Khi này, việc đảm bảo quyền lợi về hộ tịch cho trẻ em thông qua thủ tục khai sinh là vô cùng quan trọng. Bài viết dưới đây sẽ cung cấp các quy định pháp luật hiện hành về việc đăng ký khai sinh cho con khi cha mẹ chưa đăng ký kết hôn.

Cơ sở pháp lý

Các nội dung liên quan đến việc đăng ký khai sinh trong trường hợp này được điều chỉnh bởi hệ thống văn bản pháp luật sau:

• Luật Hộ tịch 2014;
• Luật Cư trú 2006 (sửa đổi, bổ sung 2013);
• Nghị định số 123/2015/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện trình thi hành Luật Hộ tịch;
• Nghị định 110/2013/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bổ trợ tư pháp, hộ tịch, hôn nhân và gia đình;
• Nghị quyết 58/NQ-CP về việc đơn giản hóa thủ tục hành chính.

Thẩm quyền và nơi cư trú khi đăng ký khai sinh

Thẩm quyền đăng ký

Căn cứ Điều 13 Luật Hộ tịch 2014, thẩm quyền thực hiện đăng ký khai sinh thuộc về Ủy ban nhân dân (UBND) cấp xã nơi cư trú của người cha hoặc người mẹ. Trường hợp trẻ em có yếu tố nước ngoài hoặc các trường hợp đặc biệt khác theo quy định tại Điều 35 Luật Hộ tịch, thẩm quyền có thể thuộc về UBND cấp huyện.

Xác định nơi cư trú của trẻ

Theo quy định về Luật Cư trú, nơi cư trú của người chưa thành niên là nơi cư trú của cha hoặc mẹ. Trong trường hợp cha và mẹ có nơi cư trú khác nhau, nơi cư trú của con sẽ là nơi mà người chưa thành niên thường xuyên chung sống cùng cha hoặc mẹ.

Do đó, phụ huynh hoàn toàn có thể lựa chọn đăng ký khai sinh cho con tại UBND cấp xã nơi người mẹ hoặc người cha đang cư trú (bao gồm cả thường trú và tạm trú).

Thủ tục đăng ký khai sinh cho con khi chưa kết hôn

Hiện nay, tùy vào việc có xác định được quan hệ cha - con hay không, phụ huynh có thể thực hiện theo hai phương thức sau:

Trường hợp 1: Đăng ký khai sinh để trống tên cha

Nếu tại thời điểm đăng ký, người mẹ chưa muốn hoặc chưa thể xác định được cha của trẻ, việc đăng ký sẽ được thực hiện như sau:

• Thông tin của trẻ: Họ, dân tộc, quê quán và quốc tịch của con được xác định theo thông tin của người mẹ.
• Phần thông tin về cha: Trong Sổ hộ tịch và Giấy khai sinh của trẻ sẽ để trống phần ghi về cha.
• Hồ sơ cần chuẩn bị: Tờ khai đăng ký khai sinh; Giấy chứng sinh hoặc giấy tờ thay thế Giấy chứng sinh (nếu không có giấy chứng sinh thì phải có văn bản của người làm chứng hoặc giấy cam đoan về việc sinh).

Trường hợp 2: Đăng ký khai sinh kết hợp nhận cha, mẹ, con

Nếu muốn con có tên cha trong Giấy khai sinh ngay từ đầu, cha mẹ cần thực hiện đồng thời hai thủ tục: đăng ký khai sinh và đăng ký nhận cha, mẹ, con. Theo Thông tư số 15/2015/TT-BTP, hồ sơ cần có:

• Tờ khai đăng ký khai sinh và Tờ khai đăng ký nhận cha, mẹ, con theo mẫu;
• Giấy chứng sinh hoặc giấy tờ thay thế Giấy chứng sinh;
• Chứng cứ chứng minh quan hệ cha, mẹ, con (như kết quả giám định ADN hoặc các tài liệu khác theo quy định).

Khi thực hiện đăng ký khai sinh có tên cha khi chưa đăng ký kết hôn, họ, chữ đệm và tên của trẻ sẽ được xác định theo thỏa thuận của cha và mẹ. Nếu không thỏa thuận được thì thực hiện theo tập quán.

Trách nhiệm và xử lý vi phạm về đăng ký khai sinh

Trách nhiệm của cha mẹ

Căn cứ Điều 15 Luật Hộ tịch 2014, trong thời hạn 60 ngày kể từ ngày trẻ sinh ra, cha hoặc mẹ có trách nhiệm thực hiện việc đăng ký khai sinh cho con. Nếu cha mẹ không thể trực tiếp thực hiện, ông bà hoặc người thân thích khác có trách nhiệm hỗ trợ.

Chế tài xử phạt hành chính

Việc chậm trễ hoặc gian lận trong quá trình đăng ký hộ tịch sẽ bị xử lý theo quy định tại Điều 27 Nghị định 110/2013/NĐ-CP:

• Phạt cảnh cáo: Áp dụng đối với người có trách nhiệm nhưng không thực hiện việc đăng ký khai sinh đúng thời hạn quy định.
• Phạt tiền từ 300.000 đồng đến 500.000 đồng: Đối với hành vi sửa chữa, tẩy xóa, làm sai lệch nội dung giấy tờ do cơ quan có thẩm quyền cấp để làm thủ tục khai sinh.
• Phạt tiền từ 1.000.000 đồng đến 3.000.000 đồng: Đối với các hành vi như làm chứng sai sự thật về việc sinh, cố ý khai không đúng sự thật hoặc sử dụng giấy tờ giả để làm thủ tục.
• Phạt tiền từ 3.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng: Đối với hành vi làm giả giấy tờ để thực hiện thủ tục đăng ký khai sinh.

Ngoài việc bị phạt tiền, các cá nhân vi phạm còn phải áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả là hủy bỏ các giấy tờ giả mạo đã sử dụng.