Điều kiện nuôi con khi ly hôn

Điều kiện nuôi con khi ly hôn là vấn đề được nhiều cặp vợ chồng quan tâm khi xảy ra tranh chấp quyền nuôi con. Bài viết tổng hợp các quy định về quyền nuôi con, độ tuổi của con, nghĩa vụ cấp dưỡng và những yếu tố cần chứng minh để giành quyền nuôi con theo Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014.

Quyền nuôi con khi không đăng ký kết hôn

Theo Điều 14 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, nam nữ đủ điều kiện kết hôn nhưng chỉ sống chung mà không đăng ký thì không được công nhận là vợ chồng. Tuy nhiên, nếu có con chung thì quyền và nghĩa vụ đối với con vẫn được thực hiện như khi là vợ chồng. Khi không còn sống chung, hai bên có thể thỏa thuận về người nuôi con; nếu không thỏa thuận được, Tòa án căn cứ vào quyền lợi của con để quyết định.

Cha mẹ được giành nuôi con trong trường hợp nào?

Tòa án ưu tiên sự thỏa thuận của vợ chồng về người trực tiếp nuôi con cùng quyền, nghĩa vụ của mỗi bên. Cha mẹ có quyền và nghĩa vụ nuôi con trong các trường hợp:

• Con chưa thành niên.
• Con đã thành niên nhưng mất năng lực hành vi dân sự, không có khả năng lao động và không có tài sản để tự nuôi mình.

Nếu không thỏa thuận được, Tòa án căn cứ vào điều kiện tốt nhất cho con để chỉ định người trực tiếp nuôi con.

Độ tuổi của con ảnh hưởng thế nào?

• Con từ đủ 07 tuổi trở lên: phải xem xét nguyện vọng của con.
• Con dưới 36 tháng tuổi: được giao trực tiếp cho mẹ, trừ trường hợp người mẹ không đủ điều kiện trực tiếp trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con hoặc cha mẹ có thỏa thuận khác phù hợp với lợi ích của con.

Những vấn đề cần chứng minh để giành quyền nuôi con

Để được trực tiếp nuôi con, cha hoặc mẹ cần chứng minh đủ điều kiện về vật chất và tinh thần nhằm tạo cho con môi trường phát triển tốt nhất:

• Điều kiện vật chất: thu nhập ổn định, tài sản, chỗ ở hợp pháp đủ bảo đảm việc nuôi dưỡng, học tập, vui chơi của con. Chứng cứ có thể là hợp đồng lao động, bảng lương, giấy tờ về quyền sở hữu nhà, đất.
• Điều kiện tinh thần: thời gian chăm sóc, dạy dỗ, tình cảm dành cho con, nhân cách, đạo đức và môi trường sống lành mạnh.

Một bên cũng có thể đưa ra chứng cứ cho thấy bên còn lại không đủ điều kiện, thường xuyên có hành vi bạo lực, thu nhập không ổn định để củng cố lợi thế.

Quyền và nghĩa vụ của cha mẹ sau ly hôn

Người không trực tiếp nuôi con có nghĩa vụ tôn trọng quyền của con, có nghĩa vụ cấp dưỡng và có quyền thăm nom con mà không ai được cản trở.

Quyền thăm nom: không thể bị cản trở; tuy nhiên nếu lạm dụng việc thăm nom để gây ảnh hưởng xấu đến việc chăm sóc, giáo dục con thì người trực tiếp nuôi con có quyền yêu cầu Tòa án hạn chế. Theo Điều 85 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, cha, mẹ bị hạn chế quyền đối với con chưa thành niên trong các trường hợp như bị kết án về tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe, nhân phẩm, danh dự của con với lỗi cố ý; vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con; phá tán tài sản của con; có lối sống đồi trụy; xúi giục, ép buộc con làm việc trái pháp luật, trái đạo đức xã hội.

Nghĩa vụ cấp dưỡng: người không trực tiếp nuôi con phải cấp dưỡng cho con. Mức cấp dưỡng do hai bên thỏa thuận dựa trên thu nhập, khả năng tài chính của người cấp dưỡng và nhu cầu của con; nếu không thỏa thuận được thì Tòa án quyết định.

Thay đổi người trực tiếp nuôi con sau khi ly hôn

Theo Điều 84 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, có thể thay đổi người trực tiếp nuôi con khi:

• Cha mẹ có thỏa thuận về việc thay đổi người nuôi con phù hợp với lợi ích của con.
• Người trực tiếp nuôi con không còn đủ điều kiện trực tiếp trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con.
• Con từ đủ 07 tuổi trở lên: phải xem xét nguyện vọng của con.
• Nếu cả cha và mẹ đều không đủ điều kiện, Tòa án quyết định giao con cho người giám hộ.

Xử lý vi phạm liên quan đến quyền nuôi con

Hành vi ngăn cản quyền thăm nom, chăm sóc giữa cha, mẹ và con hoặc từ chối, trốn tránh nghĩa vụ cấp dưỡng có thể bị xử phạt vi phạm hành chính theo Nghị định 167/2013/NĐ-CP (mức phạt cảnh cáo hoặc phạt tiền theo quy định tại thời điểm áp dụng). Ngoài ra, theo Bộ luật Hình sự 2015, người có nghĩa vụ cấp dưỡng theo bản án nhưng cố tình không thực hiện dù có điều kiện và đã bị áp dụng biện pháp cưỡng chế, hoặc việc từ chối cấp dưỡng khiến con lâm vào tình trạng nguy hiểm đến tính mạng, sức khỏe, có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Xem thêm các chủ đề khác

• Thủ tục ly hôn
• Án lệ về quyền nuôi con trong trường hợp người mẹ bỏ đi
• Sau ly hôn được ở lại nhà cũ trong thời gian bao lâu?