Con nuôi có được hưởng thừa kế?

Thừa kế là một trong những chế định quan trọng nhất của pháp luật dân sự, nhằm đảm bảo việc chuyển giao tài sản của người quá cố cho những người còn sống. Một trong những vấn đề thường gây tranh chấp và thắc mắc phổ biến là liệu con nuôi có được hưởng quyền thừa kế như con đẻ hay không. Bài viết dưới đây sẽ phân tích chi tiết dựa trên các quy định pháp luật hiện hành.

Con nuôi có được hưởng thừa kế không?

Căn cứ theo Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015, khi một người chết mà không để lại di chúc hoặc di chúc không hợp lệ, di sản sẽ được chia theo pháp luật dựa trên các hàng thừa kế. Thứ tự ưu tiên được quy định cụ thể như sau:

• Hàng thừa kế thứ nhất: Bao gồm vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ và con nuôi của người chết.
• Hàng thừa kế thứ hai: Bao nồm ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại, anh ruột, chị ruột, em ruột của người chết; cháu ruột của người chết mà người chết là ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại.
• Hàng thừa kế thứ ba: Cụ nội, cụ ngoại của người chết; bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột của người chết; cháu ruột của người chết mà người chết là bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột; chắt ruột của người chết mà người chết là cụ nội, cụ ngoại.

Nguyên tắc phân chia di sản theo pháp luật được thực hiện như sau: Những người thừa kế cùng một hàng sẽ được hưởng phần di sản bằng nhau. Những người ở hàng thừa kế sau chỉ được hưởng thừa kế nếu không còn ai ở hàng thừa kế trước (do đã chết, không có quyền hưởng di sản, bị truất quyền hoặc từ chối nhận di sản).

Như vậy, xét về mặt pháp lý, quyền thừa kế của con nuôi được bình đẳng với con đẻ khi cùng thuộc hàng thừa kế thứ nhất. Tuy nhiên, quyền lợi này chỉ phát sinh khi quan hệ con nuôi đã được xác lập hợp pháp.

Điều kiện để con nuôi được công nhận là con nuôi hợp pháp

Không phải mọi mối quan hệ nuôi dưỡng thực tế đều được pháp luật công nhận là con nuôi để hưởng các quyền và nghĩa vụ liên quan. Để đăng ký nhận con nuôi và có đầy đủ quyền thừa kế, việc nuôi con nuôi phải đáp ứng các điều kiện của Luật Nuôi con nuôi 2010:

Đối với người nhận nuôi và con nuôi

• Người nhận nuôi phải có năng lực hành vi dân sự đầy đủ; hơn con nuôi từ 20 tuổi trở lên; có điều kiện về sức khỏe, kinh tế, chỗ ở và tư cách đạo đức tốt.
• Trẻ em được nhận làm con nuôi tại thời điểm nhận nuôi phải dưới 16 tuổi. Trường hợp trẻ từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi thì chỉ được cha dượng, mẹ kế, cô, cậu, dì, chú, bác ruột nhận làm con nuôi.

Về thủ tục đăng ký

Quan hệ cha mẹ và con nuôi chỉ chính thức được pháp luật công nhận khi việc nuôi con nuôi đã được đăng ký tại cơ quan có thẩm quyền:

• Đối với nuôi con nuôi trong nước: Thực hiện tại Ủy ban nhân danh cấp xã nơi thường trú của người được nhận làm con nuôi hoặc người nhận nuôi (tùy trường hợp cụ thể theo quy định về thẩm quyền).
• Đối với nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài: Thực hiện tại Sở Tư pháp tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương sau khi có quyết định của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh.

Giải đáp tình huống thực tế

Tình huống: Một người trưởng thành (32 tuổi) được bà B nhận làm con nuôi từ 2 năm trước. Khi mẹ nuôi mất không để lại di chúc, người này muốn chia di sản là một căn nhà nhưng con đẻ của mẹ nuôi không đồng ý vì cho rằng con nuôi không có quyền thừa kế.

Pháp luật quy định:

Việc xác định quyền thừa kế trong trường hợp này phụ thuộc vào tính hợp pháp của việc nhận con nuôi. Theo Nghị định 19/2011/NĐ-CP của Chính phủ, việc đăng ký nuôi con nuôi phải tuân thủ đúng trình tự và điều kiện pháp luật quy định.

Trong tình huống nêu trên, mặc dù về nguyên tắc hàng thừa kế thứ nhất bao gồm cả con nuôi, nhưng người này đã 32 tuổi tại thời điểm phát sinh quan hệ nuôi dưỡng (sau khi đã trưởng thành). Theo Luật Nuôi con nuôi 2010, điều kiện để được nhận làm con nuôi là trẻ em phải dưới 16 tuổi (hoặc từ 16 đến dưới 18 tuổi trong một số trường hợp đặc biệt với người thân thích). Do đó, việc nhận một người 30 tuổi làm con nuôi không đủ điều kiện để thực hiện thủ trống đăng ký nuôi con nuôi theo quy định pháp luật.

Vì quan hệ cha mẹ và con nuôi chưa được xác lập hợp pháp thông qua việc đăng ký tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền, nên người này không được coi là con nuôi hợp pháp và không thuộc hàng thừa kế thứ nhất của người quá cố đối với di sản chia theo pháp luật.