Đang đi tù có đăng ký kết hôn được không?

Trong quan niệm của nhiều người, việc một cá nhân đang chấp hành hình phạt tù đồng nghĩa với việc bị tước bỏ hầu hết các quyền công dân, bao gồm cả quyền kết hôn. Tuy nhiên, dưới góc độ pháp lý, vấn đề này cần được xem xét dựa trên các quy định cụ thể về phạm vi tước quyền công dân và các điều kiện kết hôn theo luật định.

Phạm nhân có bị tước quyền kết hôn không?

Khi một cá nhân đang chấp hành hình phạt tù, họ có thể bị hạn chế một số quyền nhất định tùy thuộc vào tính chất của tội phạm. Căn cứ theo Điều 44 Bộ luật Hình sự năm 2015, việc tước một số quyền công dân chỉ áp dụng đối với công dân Việt Nam bị kết án phạt tù về tội xâm phạm an ninh quốc gia hoặc các tội phạm khác trong những trường hợp cụ thể do Bộ luật này quy định. Các quyền bị tước bao gồm:

• Quyền ứng cử đại biểu cơ quan quyền lực Nhà nước;
• Quyền làm việc trong các cơ cơ quan nhà nước và quyền phục vụ trong lực lượng vũ trang nhân dân.

Thời gian bị tước quyền công dân được quy định từ 01 đến 05 năm, tính từ ngày chấp hành xong hình phạt tù hoặc kể từ ngày bản án có hiệu lực (trừ trường hợp được hưởng án treo). Qua đối chiếu các quy định trên, có thể thấy pháp luật không có quy định nào về việc tước quyền đăng ký kết hôn của người đang chấp hành án phạt tù. Để hiểu rõ hơn về các chế tài khác, bạn có thể tham khảo thêm bài viết về tổng hợp những hình phạt được quy định tại Bộ luật hình sự hiện hành.

Các trường hợp cấm kết hôn theo Luật Hôn nhân và Gia đình

Dù không bị tước quyền kết hôn do án phạt tù, nhưng việc đăng ký kết hôn vẫn phải tuân thủ nghiêm ngặt các điều kiện về đối tượng và hành vi bị cấm. Theo Khoản 2 Điều 5 Luật Hôn nhân và Gia đình, các hành vi sau đây bị nghiêm cấm:

• Kết hôn giả tạo;
• Cưỡng ép, lừa dối hoặc cản trở việc kết hôn;
• Người đang có vợ hoặc có chồng mà kết hôn với người khác (vi phạm chế độ một vợ một chồng);
• Kết hôn giữa những người có cùng dòng máu về trực hệ hoặc có họ trong phạm vi ba đời;
• Kết hôn giữa cha mẹ với con nuôi, giữa người đã từng là cha mẹ nuôi với con nuôi;
• Kết hôn giữa cha chồng với con dâu, mẹ vợ với con rẫy, cha dượng với con riêng của vợ, mẹ kế với con riêng của chồng;
• Yêu sách về vật chất, tài sản trong kết hôn.

Như vậy, nếu người đang chấp hành án tù đáp ứng đầy đủ các điều kiện về độ tuổi (nam từ đủ 20 tuổi, nữ từ đủ 18 tuổi), sự tự nguyện và không vi phạm các điều cấm nêu trên thì về mặt pháp lý, họ vẫn có quyền kết hôn. Điều này cũng tương tự như trường hợp xem xét khi nào được miễn trách nhiệm hình sự để xác định tư cách pháp lý của cá nhân.

Khó khăn thực tế trong việc thực hiện thủ tục đăng ký kết hôn

Mặc dù về mặt quyền lợi, phạm nhân không bị cấm kết hôn, nhưng trên thực tế, việc thực hiện thủ tục này gặp trở ngại rất lớn do quy định về sự có mặt của các bên. Theo Khoản 5 Điều 3 Thông tư 04/2020/TT-BTP, khi trả kết quả đăng ký kết hôn, cả hai bên nam và nữ bắt buộc phải có mặt tại cơ quan có thẩm quyền.

Mặc dù pháp luật cho phép một trong hai người có thể nộp hồ sơ mà không cần văn bản ủy quyền nếu người kia không thể trực tiếp đến, nhưng khâu nhận kết quả lại yêu cầu sự hiện diện của cả hai. Điều này dẫn đến mâu thuẫn với quy định về việc quản lý phạm nhân.

Căn cứ Khoản 17 Điều 3 Luật Thi hành án hình sự năm 2019, khái niệm "trích xuất" được hiểu là việc đưa phạm nhân ra khỏi nơi quản lý để phục vụ các mục đích cụ thể như: điều tra, truy tố, xét xử, khám bệnh, chữa bệnh hoặc phục vụ hoạt động giáo dục cải tạo trong một thời hạn nhất định. Pháp luật hiện hành không có quy định về việc trích xuất phạm nhân để thực hiện các thủ tục hành chính dân sự như đăng ký kết hôn.

Do đó, mặc dù người đang chấp hành án tù không bị cấm về mặt quyền lợi, nhưng do điều kiện giam giữ và các quy định về trích xuất phạm nhân, họ không thể trực tiếp thực hiện đầy đủ các bước trong quy trình đăng ký kết hôn tại cơ quan hộ tịch. Trong trường hợp có những vướng mắc liên quan đến việc người thân đang chấp hành án, bạn có thể tìm hiểu thêm về thủ tục ly hôn với người đang chấp hành án phạt tù để có cái nhìn toàn diện hơn về các quan hệ pháp luật phát sinh trong giai đoạn này.