Thủ tục thành lập doanh nghiệp của Việt Kiều

Cơ sở pháp lý điều chỉnh việc thành lập doanh nghiệp của Việt kiều

Việc người Việt Nam định cư ở nước ngoài (Việt kiều) thực hiện hoạt động đầu tư và thành lập doanh nghiệp tại Việt Nam được điều chỉnh bởi hệ thống pháp luật đa dạng, tùy thuộc vào quốc tịch và tình trạng cư trú của nhà đầu tư. Tại thời điểm năm 2021, các văn bản quy phạm pháp luật chính bao gồm:

• Luật Đầu tư 2020: Quy định về hoạt động đầu tư kinh doanh tại Việt Nam, bao gồm cả trường hợp nhà đầu tư nước ngoài và nhà đầu tư trong nước.
• Luật Doanh nghiệp 2020: Quy định về việc thành lập, tổ chức quản lý, tổ chức lại, giải thể và hoạt động có liên quan của doanh nghiệp.
• Luật Quốc tịch 2008: Xác định tư cách pháp lý về quốc tịch của cá nhân, làm căn cứ phân loại nhà đầu tư là trong nước hay nước ngoài.

Phân biệt đối tượng Việt kiều khi thực hiện thủ tục thành lập doanh nghiệp

Để xác định trình tự và hồ sơ cần thiết, trước hết cần phân biệt rõ hai nhóm đối tượng chính theo quy định của pháp luật:

• Người Việt Nam định cư ở nước ngoài: Là những công dân Việt Nam (vẫn đang nắm giữ quốc tịch Việt Nam) nhưng hiện đang cư trú, sinh sống lâu dài tại nước ngoài.
• Người gốc Việt Nam định cư ở nước ngoài: Là những người đã từng có quốc tịch Việt Nam, hoặc những người có cha, mẹ, ông, bà là công dân Việt Nam (xác định theo nguyên tắc huyết thống), hiện đang cư trú và sinh sống lâu dài tại nước ngoài.

Việc xác định đúng đối tượng sẽ quyết định việc áp dụng thủ tục thành lập doanh nghiệp mới nhất hiện nay theo diện nhà đầu tư trong nước hay phải thực hiện các bước phức tạp hơn của nhà đầu tư nước ngoài.

Các hình thức thành lập công ty tại Việt Nam đối với Việt kiều

Tùy vào tình trạng quốc tịch và điều kiện cư trú, người Việt kiều có thể lựa chọn một trong hai phương thức thực hiện quyền thành lập doanh nghiệp:

2.1. Thành lập công ty với tư cách nhà đầu tư trong nước

Trường hợp người Việt Nam định cư ở nước ngoài vẫn đang giữ quốc tịch Việt Nam, khi thực hiện các thủ tục sau khi thành lập doanh nghiệp hoặc đăng ký kinh doanh, họ được áp dụng các quy định tương tự như cá nhân trong nước. Điều này giúp đơn giản hóa về mặt thủ tục hành chính và không bị hạn chế về tỷ lệ sở hữu vốn tại các ngành nghề kinh doanh có điều kiện đối với nhà đầu tư nước ngoài.

2.2. Thành lập công ty với tư cách nhà đầu tư nước ngoài

Đối với người gốc Việt Nam hoặc người Việt Nam đã thôi quốc tịch Việt Nam, khi thực hiện đầu tư vào Việt Nam sẽ được xem xét dưới góc độ nhà đầu tư nước ngoài. Để được cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư, nhà đầu tư cần lưu ý các điều kiện về tỷ lệ sở hữu vốn như sau:

• Đối với công ty niêm yết, công ty đại chúng và tổ chức kinh doanh chứng khoán: Tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định pháp luật về chứng khoán hiện hành.
• Đối với doanh nghiệp nhà nước: Việc nắm giữ vốn của nhà đầu tư nước ngoài tại các doanh nghiệp đang thực hiện cổ phần hóa hoặc chuyển đổi sở hữu phải tuân theo lộ trình và quy định của pháp luật về cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước.
• Các trường hợp khác: Tỷ lệ sở hữu vốn của người nước ngoài sẽ được áp dụng theo các quy định chuyên ngành liên quan và các điều ước quốc tế mà Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên.

Do tính chất đặc thù về tỷ lệ sở hữu, nhà đầu tư cần kiểm tra kỹ danh mục ngành nghề kinh doanh để tránh rơi vào trường hợp bị cấm thành lập doanh nghiệp hoặc các ngành nghề hạn chế tiếp cận thị trường đối với nhà đầu tư nước ngoài.

Lưu ý về loại hình doanh nghiệp và quy định liên quan

Theo Luật Doanh nghiệp 2020, tùy vào nhu cầu quản lý và quy mô vốn, người Việt kiều có thể lựa chọn các loại hình như Công ty TNHH một thành viên, Công ty TNHH hai thành viên trở lên hoặc Công ty cổ phần. Mỗi loại hình sẽ có những yêu cầu khác nhau về cơ cấu tổ chức và trách nhiệm tài chính. Việc nắm rõ các quy định này giúp nhà đầu tư tối ưu hóa những ưu đãi khi thành lập doanh nghiệp mới tại thị trường Việt Nam.