Giai đoạn tái cấu trúc lại doanh nghiệp hậu M&A là bài toán đặt ra với các bên trong giao dịch M&A về việc không để M&A đổ vỡ.
Giai đoạn hậu M&A (Mua lại và Sáp nhập) là thời điểm then chốt quyết định sự thành công hay đổ vỡ của một thương vụ. Tái cấu trúc doanh nghiệp sau khi hoàn tất giao dịch không chỉ đơn thuần là thay đổi về mặt sở hữu mà còn là quá trình tái thiết lập bộ máy quản trị, nhân sự và các nghĩa vụ pháp lý. Việc thiếu chuẩn bị trong giai đoạn này có thể dẫn đến những xung đột nội bộ nghiêm trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến năng lực tài chính của doanh nghiệp và sự phát triển bền vững.
Thách thức lớn nhất trong giai đoạn tái cấu trúc thường xuất phát từ sự bất đồng về chính sách quản lý giữa các bên tham gia giao dịch. Khi quyền sở hữu thay đổi, nhu cầu kiểm soát và điều hành doanh nghiệp của các cổ đông mới cũng biến động mạnh mẽ.
Sau M&A, các bên thường có xu hướng muốn nắm giữ quyền kiểm soát thông qua việc bổ nhiệm người đại diện vào các vị trí chủ chốt như Giám đốc hoặc thành viên Hội đồng quản trị (HĐQT)/Hội đồng thành viên. Để tránh xung đột, các bên cần cụ thể hóa quyền đề cử nhân sự trong thỏa thuận cổ đông. Cần lưu ý rằng, mặc dù các thành viên HĐQT do đại hội đồng cổ đông bầu ra, nhưng các chức danh như Chủ tịch HĐQT hay Tổng giám đốc lại do HĐQT quyết định. Do đó, việc kiểm soát tỷ lệ biểu quyết tại HĐQT là yếu chế tố quan trọng để đảm bảo nhân sự của bên mua có thể thực thi quyền điều hành.
Các chính sách quản trị đóng vai trò định hướng chiến lược và ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả kinh doanh. Sự tranh chấp thường phát sinh khi các bên nắm giữ tỷ lệ biểu quyết khác nhau, dẫn đến việc khó thống nhất trong việc ban hành các quy chế nội bộ hoặc định hướng phát triển mới. Nếu không có cơ chế kiểm soát chéo và sự phân định quyền lực rõ ràng, hiện tượng "lợi ích nhóm" có thể xuất hiện, gây cản trở hoạt động của doanh nghiệp. Việc xây dựng một bộ phận Pháp chế doanh nghiệp vững mạnh sẽ giúp thiết lập các quy tắc ứng xử và cơ chế giải quyết tranh chấp nội bộ minh bạch hơn.
Tái cấu trúc nhân sự là một trong những nhiệm vụ phức tạp nhất, đòi hỏi sự tuân thủ nghiêm ngặt các quy định của pháp luật lao động nhằm tránh các rủi ro kiện tụng về sau. Theo khung pháp lý tại thời điểm 2022, việc xử lý quan hệ lao động cần lưu ý các nội dung sau:
Tùy thuộc vào phương thức thực hiện giao dịch (mua tài sản hay mua cổ phần) mà trách nhiệm pháp lý của bên mua sẽ có sự khác biệt căn bản. Đây là nội dung quan trọng cần được xem xét kỹ trong quá trình khái quát về tổ chức lại doanh nghiệp.
Trong giao dịch mua tài sản, bên mua chỉ tiếp nhận các tài sản cụ thể đã thỏa thuận. Về nguyên tắc, bên mua không mặc nhiên kế thừa các quyền và nghĩa vụ, trách nhiệm pháp lý của bên bán đối với các vấn đề liên quan đến tài sản đó trước thời điểm giao dịch.
Ngược lại, trong giao dịch mua cổ phần, bên mua sẽ kế thừa toàn bộ tư cách pháp nhân của công ty mục tiêu. Điều này đồng nghĩa với việc bên mua phải chịu trách nhiệm đối với các nghĩa vụ hiện hữu và tiềm tàng của doanh nghiệp, bao gồm:
Để giảm thiểu rủi ro, bên mua cần thực hiện quy trình soát xét pháp lý (Legal Due Diligence) một cách kỹ lưỡng. Trong trường hợp bên bán vẫn còn nắm giữ một phần cổ phần sau giao dịch, bên mua nên đưa vào thỏa thuận các điều khoản yêu cầu bên bán phải xử lý dứt điểm các vấn đề pháp lý tồn đọng đã được phát hiện trong quá trình soát xét trước khi hoàn tất thương vụ.
