tư cách tham gia tố tụng dân sự. Việc xác định đúng tư cách tố tụng của đương sự trong vụ án dân sự có ý nghĩa quan trọng
Trong quá trình giải quyết các tranh chấp tại Tòa án, việc xác định chính xác tư cách của các chủ thể là yếu tố then chốt để đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của các bên. Theo Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, các chủ thể tham gia vào một vụ án hoặc việc dân sự được phân loại dựa trên mối quan hệ giữa họ với đối tượng tranh chấp và quyền khởi kiện. Việc xác định tư cách tham gia tố tụng dân sự cần được xem xét dựa trên các quy định cụ thể về nguyên đơn, bị đơn và người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan.
Căn cứ theo Khoản 2 Điều 68 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, nguyên đơn trong vụ án dân sự được xác định là người khởi kiện hoặc người được các cơ quan, tổ chức, cá nhân khác (theo quy định của Bộ luật này) khởi kiện để yêu cầu Tòa án giải quyết vụ án khi cho rằng quyền và lợi ích hợp pháp của mình bị xâm phạm. Ngoài ra, các cơ quan, tổ chức được giao nhiệm vụ khởi kiện để bảo vệ lợi ích công cộng hoặc lợi ích của Nhà nước trong lĩnh vực mình phụ trách cũng được xác định là nguyên đơn.
Từ quy định trên, có thể thấy tư cách nguyên đơn bao gồm các đặc điểm sau:
Căn cứ Khoản 3 Điều 68 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, bị đơn trong vụ án dân sự là người bị nguyên đơn hoặc các cơ quan, tổ chức, cá nhân khác có thẩm quyền khởi kiện để yêu cầu Tòa án giải quyết vụ án khi cho rằng quyền và lợi ích hợp pháp của nguyên đơn bị người đó xâm phạm.
Việc xác định bị đơn thường dựa trên hai yếu tố: là đối tượng bị khởi kiện và là bên được giả thiết là có hành vi xâm phạm quyền lợi của nguyên đơn. Tùy vào loại hình tranh chấp, tư cách bị đơn sẽ có những đặc thù riêng:
Theo quy định tại Điều 68 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan là người tuy không trực tiếp khởi kiện và cũng không bị kiện, nhưng việc giải quyết vụ án có ảnh hưởng đến quyền và nghĩa vụ của họ. Họ có thể tự mình đề nghị hoặc được các đương sự khác đề nghị đưa vào tham gia tố tụng và được Tòa án chấp nhận.
Đáng chú ý, trong trường hợp việc giải quyết vụ án có liên quan đến quyền lợi của một người mà không có ai đề nghị, Tòa án có trách nhiệm chủ động đưa họ vào tham gia tố tụng với tư cách là người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan để đảm bảo tính khách quan. Về mặt thủ tục, cần lưu ý rằng người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan có được từ bỏ tư cách tham gia tố tụng dân sự của mình không? để đảm bảo quyền lợi tối ưu.
Trong các vụ việc dân sự (không phải là tranh chấp), tư cách các bên được xác định như sau:
Việc xác định chính xác tư cách tố tụng của các chủ thể đóng vai trò quyết định đến tính hợp pháp của quá trình giải quyết vụ án/việc dân sự. Mỗi tư cách (nguyên đơn, bị đơn, người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan) đều đi kèm với các quyền và nghĩa vụ riêng biệt được quy định tại Điều 70 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015.
Nếu xác định sai tư cách đương sự, các bước tiếp theo như thủ tục tiến hành hòa giải theo quy định tố tụng dân sự hoặc việc thu thập chứng cứ có thể bị vô hiệu, dẫn đến việc bản án, quyết định của Tòa án không đúng pháp luật và có nguy cơ bị hủy bỏ khi có kháng cáo, kháng nghị.