Một số điểm khác nhau giúp phân biệt thế chấp và cầm cố tài sản theo quy định của pháp luật hiện hành mới nhất
Trong hoạt động đầu tư, sản xuất và kinh doanh, nhu cầu về vốn của các cá nhân và tổ chức luôn là yếu tố then chốt. Để đảm bảo nguồn lực tài chính phục vụ mục tiêu lợi nhuận, việc tiếp cận các khoản vay là tất yếu. Trong đó, thế chấp và cầm cố tài sản là hai hình thức phổ biến nhất được sử dụng làm biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ dân sự. Tuy nhiên, nhiều người vẫn chưa phân biệt rõ ràng giữa hai phương thức này về mặt bản chất pháp lý cũng như trách nhiệm của các bên liên quan.
Dựa trên quy định của Bộ luật Dân sự 2015, chúng ta có thể phân biệt hai hình thức này thông qua việc chuyển giao tài sản:
Như vậy, sự khác biệt cơ bản nằm ở việc chuyển giao vật chất: Thế chấp thường chỉ đi kèm với việc bàn giao các giấy tờ pháp lý chứng minh quyền sở hữu; trong khi cầm cố bắt buộc phải có sự chuyển giao tài sản từ bên cầm cố sang bên nhận cầm cố.
Đối với thế chấp: Đối tượng có thể là bất động sản, động sản, tài sản hình thành trong tương lai, tài sản đang cho thuê hoặc các hoa lợi, lợi tức thu được từ tài sản đó. Đặc biệt, nếu tài sản thế chấp có kèm theo bảo hiểm, bên nhận thế chấp có trách nhiệm thông báo cho tổ chức bảo hiểm về việc tài sản này đang được dùng để bảo đảm nghĩa vụ. Trường hợp bên nhận thế chấp không thông báo, tổ chí bảo hiểm vẫn thực hiện chi trả theo hợp đồng, và bên thế chấp có nghĩa vụ hoàn trả khoản tiền bảo hiểm đó cho bên nhận thế chấp.
Đối với cầm cố: Do đặc thù phải giao tài sản, đối tượng của cầm cố thường là các động sản hoặc các giấy tờ có giá (như trái phiếu, sổ tiết kiệm...). Trong một số trường hợp phức tạp về tài sản số, việc giải quyết tranh chấp bitcoin cũng đặt ra những thách thức tương tự về việc xác định quyền kiểm soát tài sản khi thực hiện các giao dịch bảo đảm.
Việc xác định thời điểm phát sinh hiệu lực đối kháng với người thứ ba là cực kỳ quan trọng để bảo vệ quyền lợi của bên nhận bảo đảm:
Bên thế chấp có các nghĩa vụ chính sau:
Bên cầm cố có các nghĩa vụ:
Bên nhận thế chấp: Có trách nhiệm trả lại giấy tờ liên quan đến tài sản sau khi hoàn thành nghĩa vụ hoặc chấm dứt hợp đồng. Khi bên thế chấp vi phạm nghĩa vụ thanh toán, bên nhận thế chấp có quyền thực hiện các thủ tục xử lý tài sản theo quy định pháp luật để thu hồi nợ.
Bên nhận cầm cố: Có trách nhiệm bảo quản tài sản được giao; nếu làm mất hoặc hư hỏng tài sản thì phải bồi thường thiệt hại. Bên nhận cầm cố không được tự ý khai thác công dụng, hưởng hoa lợi, lợi tức hoặc dùng tài sản cầm cố để bảo đảm cho nghĩa vụ khác nếu không có thỏa thuận. Khi bên cầm cố đã hoàn thành nghĩa vụ trả nợ hoặc có biện pháp bảo đảm thay thế, bên nhận cầm cố phải trả lại tài sản và giấy tờ liên quan.
Việc nắm vững các quy định về thế chấp và cầm cố giúp các chủ thể tự bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình, tránh các rủi ro pháp lý phát sinh trong quá trình giao dịch. Trong trường hợp xảy ra xung đột về quyền sở hữu hoặc thực hiện nghĩa vụ, các bên có thể cần tìm hiểu thêm về bản án về tranh chấp đòi lại tài sản để có cái nhìn thực tế từ thực tiễn xét xử. Nếu phát sinh mâu thuẫn trong các giao dịch thương mại phức tạp, việc tìm kiếm dịch vụ pháp lý liên quan đến tranh chấp thương mại là cần thiết để đảm bảo quyền lợi tối ưu.
