ÁN LỆ SỐ 29/2019 AL VỀ TÀI SẢN BỊ CHIẾM ĐOẠT TRONG TỘI "CHIẾM ĐOẠT TÀI SẢN"

TÌNH HUỐNG ÁN LỆ SỐ 29/2019: Bị cáo có hành vi dùng vũ lực tấn công bị hại, làm bị hại lâm vào tình trạng không thể chống cự được nhằm mục đích không trả số tiền mà bị cáo có nghĩa vụ phải thanh toán cho bị hại.

Thứ Ba, 9/8/2022, 00:37 (GMT+7)tuanci6

ÁN LỆ SỐ 29/2019 AL VỀ TÀI SẢN BỊ CHIẾM ĐOẠT TRONG TỘI "CHIẾM ĐOẠT TÀI SẢN"

Án lệ số 29/2019 AL về xác định hành vi chiếm đoạt tài sản trong tội "Cướp tài sản"

Trong hoạt động tố tụng hình sự, việc phân biệt giữa các tội danh xâm phạm sở hữu như "Cướp tài sản" và tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản thường gặp nhiều khó khăn nếu hành vi dùng vũ lực không nhằm mục đích trực tiếp lấy tài sản ngay từ đầu. Án lệ số 29/2019 AL đã đưa ra một hướng dẫn quan trọng để xác định tính chất của hành vi dùng vũ lực nhằm mục đích không thực hiện nghĩa vụ thanh toán.

Tóm tắt tình huống án lệ

Vào khoảng 22 giờ ngày 19/01/2015, tại một quán Karaoke ở Đà Nẵng, nhóm đối tượng gồm Lê Xuân Q, Trần Xuân L, Nguyễn Văn L, Trương Sỹ T, Hà Thị Thu H cùng các đối tượng khác (không rõ lai lịch) đã đến hát tại đây. Sau khi sử dụng dịch vụ, Lê Xuân Q và Nguyễn Văn L thực hiện thanh toán một phần chi phí.

Tại thời điểm này, Lê Xuân Q đưa 208.000 đồng và 01 điện thoại di động cho nhân viên quản lý quán là anh Võ Minh T, kèm theo lời hứa sẽ quay lại thanh toán nốt số tiền còn thiếu (200.000 đồng) vào ngày hôm sau và chuộc lại điện thoại. Tuy nhiên, người quản lý không chấp nhận giao trả điện thoại ngay.

Để tránh việc phải trả số tiền còn thiếu, Lê Xuân Q đã có hành vi chỉ dẫn cho các đối tượng khác (H1 và Trần Xuân L) đi lấy 02 cây mã tấu tự chế mà Q đã cất giữ trước đó. Sau đó, các đối tượng này dùng vũ lực tấn công nhân viên quán Karaoke nhằm mục đích giải thoát đồng bọn và không phải thực hiện nghĩa vụ thanh toán nợ. Trong quá trình hỗn loạn, Trần Xuân L đã lấy trộm 02 máy tính bảng của quán và đem bán lấy tiền tiêu xài.

Nhận định của Tòa án về tội danh

Qua xem xét các tình tiết khách quan, Tòa án xác định hành vi của các bị cáo có những điểm mấu chốt sau:

Về hành vi: Các bị cáo đã sử dụng vũ lực tấn công người quản lý quán nhằm mục đích không thực hiện nghĩa vụ thanh toán số tiền còn thiếu cho chủ cơ sở.
Về cấu thành tội phạm: Việc dùng vũ lực, làm cho người bị tấn công lâm vào tình trạng không thể chống cự được để đạt được mục đích không trả nợ (tức là nhằm chiếm đoạt quyền lợi về tài sản hoặc tránh mất mát tài sản) đã đủ yếu tố cấu thành tội “Cướp tài sản”.
Về sai sót trong xét xử: Tòa án cấp phúc thẩm đã kết án Q về thêm một tội danh khác khi chưa được điều tra, truy tố, vi phạm quy định về giới hạn xét xử tại Điều 196 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003. Đồng thời, việc áp dụng mức hình phạt đối với hành vi không phạm tội "Không tố giác tội phạm" là không có căn cứ và quá nặng so với tính chất vụ án.

Qua vụ việc này, các bên cần lưu ý về chế tài xử lý tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản và các tội danh xâm phạm sở hữu khác để tránh những rủi ro pháp lý không đáng có khi thực hiện các giao dịch dân sự.

CĂN CỨ PHÁP LUẬT (Trích dẫn Bộ luật Hình sự 1999)

Tại thời điểm xảy ra vụ việc, các hành vi được soi xét dựa trên quy định tại Điều 133 Bộ luật Hình sự năm 1999 (tương ứng với Điều 168 Bộ luật Hình sự năm 2015), cụ thể:

Khoản 1: Người nào dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực ngay tức khắc hoặc có hành vi khác làm cho người bị tấn công lâm vào tình trạng không thể chống cự được nhằm chiếm đoạt tài sản, thì bị phạt tù từ ba năm đến mười năm.
Khoản 2: Hình phạt từ bảy năm đến mười lăm năm tù áp dụng khi phạm tội có tổ chức, có tính chất chuyên nghiệp, tái phạm nguy hiểm, sử dụng vũ khí/phương tiện nguy hiểm, hoặc gây thương tích/tổn hại sức khỏe từ 11% đến 30%, hoặc chiếm đoạt tài sản giá trị lớn (từ 50 triệu đến dưới 200 triệu đồng).
Khoản 3: Hình phạt từ mười hai năm đến hai mươi năm tù áp dụng khi gây thương tích/tổn hại sức khỏe từ 31% đến 60%, hoặc chiếm đoạt tài sản giá trị lớn (từ 200 triệu đến dưới 500 triệu đồng).
Khoản 4: Hình phạt từ mười tám năm đến tù chung thân hoặc tử hình áp dụng khi gây thương tích/tổn hại sức khỏe từ 61% trở lên, làm chết người, hoặc chiếm đoạt tài sản có giá trị từ 500 triệu đồng trở lên.
Khoản 5: Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền, tịch thu tài sản hoặc cấm cư trú.

Án lệ này là nguồn tham khảo quan trọng để phân định ranh giới giữa hành vi sử dụng vũ lực nhằm mục đích chiếm đoạt tài sản và các hành vi xâm phạm sở hữu khác trong thực tiễn xét xử tại Việt Nam.