Lâm sản đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì hệ sinh thái tự nhiên và bảo vệ môi trường, đặc biệt là tại các khu vực rừng đầu nguồn và rừng phòng hộ. Nhằm kiểm soát chặt chẽ hoạt động khai thác và sử dụng tài nguyên rừng, Nhà nước đã ban hành các quy định cụ thể về quản lý và truy xuất nguồn gốc lâm sản. Một trong những vấn đề được nhiều chủ sở hữu quan tâm nhất là việc liệu có cần phải xin giấy phép vận chuyển gỗ khi thực hiện di chuyển hàng hóa hay không.
Trách nhiệm của chủ lâm sản trong việc vận chuyển
Theo quy định tại Thông tư số 27/2018/TT-BNNPTNT Quy định về quản lý, truy xuất nguồn gốc lâm sản, người có quyền quyết định về việc vận chuyển gỗ chính là chủ lâm sản. Cụ thể, pháp luật xác định:
- Chủ lâm sản: Là tổ chức, cá nhân có quyền sở hữu lâm sản hoặc là người đại diện cho chủ lâm sản thực hiện việc quản lý, vận chuyển lâm sản đó.
Mặc dù hoạt động vận chuyển lâm sản có tác động trực tiếp đến môi trường và an toàn giao thông nên được kiểm soát nghiêm ngặt, nhưng pháp luật hiện hành (tại thời điểm năm 2022) không quy định việc vận chuyển lâm sản phải có một loại "giấy phép vận chuyển gỗ" riêng biệt. Thay vào đó, tùy thuộc vào nguồn gốc, chủng loại và mục đích sử dụng của từng loại gỗ mà chủ lâm sản cần chuẩn bị các bộ hồ sơ chứng minh nguồn gốc hợp pháp khác nhau.
Quy định về hồ sơ thay thế giấy phép vận chuyển trong nước
Căn cứ theo Thông tư số 27/2018/TT-BNNPTNT Quy định về quản lý, truy xuất nguồn gốc lâm sản, để việc lưu thông lâm sản được coi là hợp pháp, chủ lâm sản cần đáp ứng các yêu cầu về chứng từ tùy theo từng trường hợp cụ thể như sau:
Đối với gỗ và thực vật rừng chưa chế biến
- Khai thác từ rừng tự nhiên trong nước: Cần bản chính bảng kê lâm sản do chủ lâm sản lập. Đối với các loại lâm sản thuộc danh mục nguy cấp, quý, hiếm hoặc thuộc Phụ lục CITES, bảng kê này phải có xác nhận của cơ lâm nghiệp sở tại (Hạt Kiểm lâm hoặc Chi cục Kiểm lâm). Đồng thời, phải kèm theo bản sao hồ sơ nguồn gốc lâm sản của bên bán.
- Khai thác từ rừng trồng: Đối với các trường hợp như thủ tục vận chuyển gỗ rừng trồng, chủ lâm sản cần chuẩn bị bản chính bảng kê lâm sản do mình lập và bản sao hồ sơ nguồn gốc từ bên bán.
- Gỗ nhập khẩu chưa chế biến: Yêu cầu bản chính bảng kê lâm sản và bản sao hồ sơ nguồn gốc của bên bán. Riêng đối với lâm sản vận chuyển từ cửa khẩu về kho, việc thực hiện phải tuân thủ quy định tại Điều 17 của Thông tư này.
Đối với lâm sản đã qua chế biến hoặc nguồn gốc khác
- Lâm sản sau xử lý tịch thu: Cần bản chính bảng kê lâm sản và bản sao hồ sơ nguồn gốc từ bên bán (đối với trường hợp mua từ đấu giá, thực hiện theo quy định tại Điều 18 của Thông tư).
- Gỗ và thực vật rừng đã chế biến: Bao gồm các loại gỗ xẻ, thủ tục vận chuyển gỗ thành phẩm, cần có bản chính bảng kê lâm sản và bản sao hồ sơ nguồn gốc từ bên bán.
- Động vật rừng và các sản phẩm từ động vật: Cần bản chính bảng kê lâm sản (có xác nhận của cơ quan Kiểm lâm nếu thuộc danh mục nguy cấp, quý, hiếm) và bản sao hồ sơ nguồn gốc từ bên bán.
Đối với trường hợp vận chuyển nội bộ
Khi thực hiện di chuyển giữa các đơn vị hạch toán phụ thuộc trong cùng một doanh nghiệp, chủ lâm sản cần có:
- Bản chính phiếu xuất kho kiêm vận chuyển nội bộ.
- Bản chính bảng kê lâm sản do chủ lâm sản lập (nếu vận chuyển ra ngoài tỉnh đối với các loại lâm sản đặc thù thì phải có xác nhận của cơ quan Kiểm lâm sở tại).
- Bản sao hồ sơ nguồn gốc lâm sản.
Quy định về hồ sơ vận chuyển quá cảnh và xuất khẩu
Đối với hoạt động đưa lâm sản ra khỏi biên giới hoặc đi qua lãnh thổ Việt Nam, các loại giấy tờ cần thiết bao gồm:
- Xuất khẩu gỗ tròn, gỗ xẻ và sản phẩm gỗ: Bản chính bảng kê lâm sản (có xác nhận của Kiểm lâm đối với loài nguy cấp, quý, hiếm); Giấy phép theo các Hiệp ước giữa Việt Nam và nước nhập khẩu (nếu có); Bản sao giấy phép CITES xuất khẩu do cơ quan thẩm quyền cấp nếu lâm sản thuộc danh mục CITES.
- Xuất khẩu thực vật rừng ngoài gỗ: Bản chính bảng kê lâm sản (có xác nhận của Kiểm lâm đối với loài đặc thù) và bản sao giấy phép CITES (nếu có).
- Vận chuyển quá cảnh: Phải có đầy đủ hồ sơ hàng hóa vận chuyển quá cảnh theo quy định pháp luật hiện hành. Nếu có hoạt động bốc dỡ, chuyển tiếp phương tiện trên lãnh thổ Việt Nam, chủ lâm sản bắt buộc phải lập bảng kê lâm sản cho từng phương tiện.
Các vấn đề pháp lý cần lưu ý
Trong quá trình thực hiện vận chuyển, các cá nhân và tổ chức cần đặc biệt lưu ý các rủi ro pháp lý sau:
- Về việc xin giấy phép: Pháp luật không yêu cầu "giấy phép vận chuyển gỗ" nhưng yêu cầu cực kỳ khắt khe về tính hợp pháp của hồ sơ nguồn gốc. Việc thiếu hụt bất kỳ loại chứng từ nào trong danh mục nêu trên đều khiến lô hàng bị coi là không rõ nguồn gốc.
- Về chế tài xử phạt: Nếu thực hiện vận chuyển lâm sản mà không có đầy đủ giấy tờ theo quy định, chủ lâm sản sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính. Trong trường hợp giá trị gỗ lớn hoặc thuộc danh mục cấm, tùy vào tính chất và mức độ vi phạm, người vi phạm có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định của Bộ luật Hình sự.
Việc nắm vững các quy định về bảng kê lâm sản và hồ sơ nguồn gốc là yếu tố then chốt để đảm bảo quá trình lưu thông hàng hóa diễn ra thuận lợi, tránh các rủi ro pháp lý không đáng có.
Xem thêm các chủ đề khác
