Cần làm gì để tiến hành thủ tục tuyên bố chết? Những yêu cầu pháp lý cần làm là gì? Những lưu ý nào khi tiến hành thủ tục
Trong các quan hệ dân sự, việc xác định tình trạng pháp lý của một cá nhân là yếu tố then chốt để giải quyết các vấn đề về thừa kế, hôn nhân và tài sản. Khi một người không còn hiện diện hoặc không có tin tức, pháp luật quy định cơ chế tuyên bố một người là đã chết nhằm chấm dứt tư cách chủ thể và ổn định các quan hệ pháp luật liên quan. Bài viết dưới đây sẽ cung cấp các thông tin chi tiết về điều kiện, trình tự và thủ tục tuyên bố một người là đã chết theo quy định của Bộ luật Dân sự (BLDS) hiện hành.
Theo quy định tại Điều 71 Bộ luật Dân sự, Tòa án có thể ra quyết định tuyên bố một người là đã chết trong bốn trường hợp cụ thể sau đây:
Tùy vào từng trường hợp cụ thể, Tòa án sẽ xác định ngày chết của người đó ngay trong bản án hoặc quyết định. Trong trường hợp bản án, quyết định không nêu rõ ngày chết thì ngày chết được tính là ngày bản án hoặc quyết định của Tòa án có hiệu lực pháp luật. Riêng đối với những trường hợp bị tai nạn, thảm họa hoặc thiên tai, ngày chết thường được xác định là ngày xảy ra sự kiện đó.
Pháp luật luôn dành cơ chế bảo vệ quyền lợi cho cá nhân khi họ trở về hoặc có tin tức xác thực là còn sống. Khi đó, theo yêu cầu của chính người đó hoặc của người có quyền, lợi ích liên quan, Tòa án sẽ ra quyết định hủy bỏ quyết định tuyên bố chết.
Sau khi có quyết định hủy bỏ, các quan hệ nhân thân của người bị tuyên bố chết được khôi phục, ngoại trừ hai trường hợp đặc biệt sau:
Về khía cạnh tài sản, người được tuyên bố chết mà thực tế còn sống có quyền yêu cầu những người đã nhận tài sản thừa kế phải trả lại tài sản hoặc giá trị tài sản hiện còn. Đặc biệt, nếu người thừa kế biết rõ người này còn sống nhưng cố tình giấu giếm để chiếm đoạt di sản thì phải hoàn trả toàn bộ tài sản đã nhận (bao gồm cả hoa lợi, lợi tức) và phải bồi thường thiệt hại nếu có hành vi gây ra tổn thất cho người khác. Các quan hệ tài sản giữa vợ và chồng sau khi hủy bỏ quyết định tuyên bố chết sẽ được giải quyết theo quy định của Bộ luật Dân sự và Luật Hôn nhân và Gia đình.
Căn cứ vào các quy định tại Chương XXIV Bộ luật Tố tụng dân sự, trình tự thực hiện thủ tục này bao gồm các bước sau:
Đơn yêu cầu tuyên bố một người là đã chết phải đảm bảo đầy đủ các nội dung theo quy định tại Điều 312 Bộ luật Tố tụng dân sự, bao gồm:
Người yêu cầu có trách nhiệm gửi kèm theo đơn các tài liệu, chứng cứ để chứng minh cho yêu cầu của mình là có căn cứ và hợp pháp. Sau khi thụ lý đơn, Tòa án sẽ tiến hành quy trình xem xét:
Kết thúc quá trình này, Tòa án sẽ ra quyết định chấp nhận hoặc không chấp nhận yêu cầu tuyên bố một người là đã chết dựa trên các chứng cứ thực tế và quy định pháp luật. Quyết định của Tòa án về việc hủy bỏ tuyên bố chết cũng phải được gửi cho Ủy ban nhân dân cấp xã nơi cư trú của người bị tuyên bố chết để thực hiện việc ghi chú vào sổ hộ tịch theo đúng trình tự.
