Tóm tắt quyết định số 06/2022/QĐST-VDS ngày 20/4/2022 về việc tuyên bố một người là đã chết
Trong quan hệ dân sự, việc xác định tình trạng pháp lý của một cá nhân là yếu tố then chốt để giải quyết các vấn đề liên quan đến thừa kế, hôn nhân và các quyền nhân thân khác. Một trong những trường hợp phức tạp nhất là khi một cá nhân mất tích lâu ngày mà không rõ còn sống hay đã chết. Bài viết này sẽ phân tích dựa trên Quyết định số 06/2022/QĐST-VDS ngày 20/4/2022 của Tòa án về việc tuyên bố một người là đã chết.
Vụ việc xoay quanh hoàn cảnh gia đình của anh D1 và chị D2. Theo hồ sơ vụ án, sau khi mẹ bỏ đi và cha qua đời, hai anh em D1 và D2 phải tự chăm sóc lẫn nhau. Đến năm 2002, khi chị D2 đang ở độ tuổi 21, do điều kiện kinh tế gia đình quá khó khăn, chị đã quyết định rời nhà đi làm ăn xa.
Kể từ thời điểm rời đi vào năm 2002, chị D2 hoàn toàn cắt đứt liên lạc với anh trai cũng như không để lại bất kỳ thông tin nào cho gia đình và họ hàng. Suốt nhiều năm sau đó, không một ai có thể xác định được tung tích, địa chỉ cư trú hay tình trạng sinh tử của chị D2. Trước sự vắng mặt kéo dài và không có dấu hiệu trở về, anh D1 đã tiến hành các thủ tục pháp lý để yêu cầu Tòa án tuyên bố chị mình đã chết nhằm ổn định các quan hệ dân sự liên quan.
Sau khi xem xét các tài liệu, chứng cứ và tình tiết khách quan của vụ việc, Tòa án đã đưa ra phán quyết chấp nhận yêu cầu khởi kiện của anh D1 về việc tuyên bố chị D2 là đã chết.
Về vấn đề xác định thời điểm tử vong, mặc dù người yêu cầu không thể nhớ chính xác ngày cụ thể chị D2 rời đi vào năm 2002, nhưng dựa trên các căn cứ pháp lý và diễn biến thực tế của vụ việc, Tòa án đã quyết định xác định ngày chết của chị DHD là ngày 01/01/2008. Việc xác định này có ý nghĩa quan trọng trong việc mở thừa kế và giải quyết các quyền lợi liên quan đến tài sản hoặc các quan hệ pháp luật khác mà người bị tuyên bố chết có thể là chủ thể.
Để đưa ra phán quyết nêu trên, Tòa án đã áp dụng các quy định cụ thể của Bộ luật Dân sự 2015 (vẫn đang có hiệu lực thi hành tại thời điểm ra quyết định) như sau:
Tòa án áp dụng điểm d khoản 1 Điều 71 Bộ luật Dân sự 2015. Theo đó, một người sẽ bị tuyên bố là đã chết nếu có đủ các điều kiện sau:
Trong trường hợp này, sự vắng mặt của chị D2 từ năm 2002 đến thời điểm xét xử đã vượt quá thời hạn quy định, thỏa mãn điều kiện về thời gian biệt tích.
Tòa án áp dụng khoản 1 Điều 68 và khoản 2 Điều 71 Bộ luật Dân sự 2015 để xác định thời điểm tử vong. Cụ thể:
Việc hiểu rõ các quy định về tuyên bố một người là đã chết không chỉ giúp giải quyết tranh chấp giữa những người thân trong gia đình mà còn là tiền đề để xử lý các vấn đề pháp lý phức tạp khác như thủ tục khiếu nại quyết định hành chính nếu có sai sót trong quá trình thực hiện các thủ tục hộ tịch liên quan. Đồng thời, việc xác định rõ quyền và nghĩa vụ của người để lại di sản là cực kỳ quan trọng trong các tranh chấp về tài sản sau này.
