Thực tế, việc từ chối nhận hàng đã đặt vì lý do hàng không đúng chất lượng là điều bình thường. Tuy nhiên, có nhiều trường hợp người mua tự đặt hàng qua mạng rồi không nhận hàng với chủ ý phá hoại, mục đích xấu thì cần phải lên án và bị xử lý nghiêm.
Việc đặt thức ăn, hàng hóa qua các ứng dụng như GrabFood, ShopeeFood hay mua sắm trực tuyến đã trở nên phổ biến. Tuy nhiên, không ít người cho rằng đặt hàng online rồi từ chối nhận là chuyện bình thường, không phát sinh trách nhiệm. Trên thực tế, hành vi từ chối nhận hàng đã đặt online có thể làm phát sinh trách nhiệm dân sự, thậm chí bị khởi kiện ra Tòa nếu việc từ chối không có căn cứ chính đáng.
Khi người dùng đặt món qua ứng dụng và đơn hàng được xác nhận, giữa các bên đã hình thành một hợp đồng. Theo Điều 119 Bộ luật Dân sự năm 2015, giao dịch dân sự có thể được xác lập bằng lời nói, bằng văn bản hoặc bằng hành vi cụ thể. Do đó, thao tác đặt hàng và xác nhận đơn trên ứng dụng được xem là hành vi xác lập hợp đồng, có giá trị ràng buộc các bên.
Hệ quả là người mua có nghĩa vụ nhận hàng và thanh toán theo thỏa thuận, còn bên bán có nghĩa vụ giao đúng hàng hóa đã cam kết. Khi một bên không thực hiện đúng nghĩa vụ thì phải chịu trách nhiệm theo quy định pháp luật.
Người mua hoàn toàn có quyền từ chối nhận hàng nếu hàng hóa không đúng cam kết. Quyền này được ghi nhận tại khoản 2 Điều 39 Luật Thương mại năm 2005, theo đó bên mua có quyền từ chối nhận hàng nếu hàng hóa không phù hợp với hợp đồng về số lượng, chất lượng, chủng loại hoặc thông số kỹ thuật. Các trường hợp được coi là chính đáng gồm:
Trong những trường hợp này, người mua có quyền từ chối nhận và không phải bồi thường. Để bảo vệ mình, người mua nên lưu giữ chứng cứ như ảnh chụp, video, lịch sử đơn hàng làm căn cứ khi cần thiết. Quyền lợi của người tiêu dùng cũng được bảo đảm theo Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023.
Ngược lại, nếu người mua đã đặt hàng nhưng cố tình "bom hàng" — từ chối nhận dù hàng hóa đúng thỏa thuận, không có lỗi của bên bán — thì đây là hành vi vi phạm nghĩa vụ trong hợp đồng. Theo Điều 360 Bộ luật Dân sự năm 2015, người có hành vi vi phạm nghĩa vụ gây thiệt hại thì phải bồi thường toàn bộ thiệt hại, trừ trường hợp có thỏa thuận khác hoặc luật có quy định khác.
Thiệt hại có thể bao gồm chi phí nguyên liệu, chế biến, phí giao hàng và các chi phí phát sinh khác. Bên bán hoặc tài xế có quyền yêu cầu người mua bồi thường, và nếu không thỏa thuận được, hoàn toàn có thể khởi kiện ra Tòa án để yêu cầu giải quyết. Đặc biệt, những trường hợp đặt hàng với mục đích phá hoại, quấy rối hoặc trả thù người bán là hành vi đáng lên án và cần bị xử lý nghiêm.
Tóm lại, đặt hàng online không phải là hành vi vô thưởng vô phạt. Việc từ chối nhận hàng đã đặt online cần dựa trên lý do chính đáng; nếu cố tình vi phạm, người mua có thể phải bồi thường thiệt hại và đối mặt với rủi ro bị kiện ra Tòa.
