Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng theo quy định pháp luật
Mặc dù Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng đã được ban hành và triển khai thực hiện trong nhiều năm, tuy nhiên trên thực tế, không ít người tiêu dùng vẫn gặp phải tình trạng bị xâm phạm quyền lợi hợp pháp. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ việc người dân chưa dành sự quan tâm đúng mức hoặc chưa tìm hiểu kỹ các quy định pháp luật để tự bảo vệ mình. Nhiều cá nhân, tổ chức hiện nay vẫn chưa nắm rõ 8 nhóm quyền cơ bản của người tiêu dùng, đặc biệt là quyền được khiếu nại, tố cáo, khởi kiện hoặc đề nghị các tổ chức xã hội thực hiện quyền khởi kiện nhằm bảo vệ lợi ích chính đáng. Bên cạnh đó, việc thiếu hụt kiến thức về các kênh phản ánh, hỗ trợ tư vấn pháp lý cũng khiến người tiêu dùng lúng túng khi phát sinh tranh chấp với bên bán.
Khái niệm người tiêu dùng
Để xác định phạm vi áp dụng của các quy định bảo vệ, cần hiểu rõ đối tượng được luật pháp bảo hộ. Căn cứ theo Khoản 1 Điều 3 Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2010, người tiêu dùng được định nghĩa là cá nhân hoặc tổ chức mua, sử dụng hàng hóa, dịch vụ nhằm mục đích tiêu dùng, sinh hoạt của chính mình, gia đình hoặc tổ chức đó.
Quyền của người tiêu dùng
Theo các quy định pháp luật hiện hành về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, chủ thể tiêu dùng được hưởng các nhóm quyền cơ bản sau đây:
- Đảm bảo an toàn: Được bảo đảm về tính mạng, sức khỏe, tài sản và các quyền, lợi ích hợp pháp khác khi tham gia giao dịch hoặc sử dụng hàng hóa, dịch vụ do bên bán cung cấp.
- Quyền được thông tin: Được cung cấp thông tin chính xác, đầy đủ và trung thực về bên bán; nội dung giao dịch; nguồn gốc, xuất xứ của hàng hóa; các chứng từ, hóa đơn và tài liệu liên quan khác.
- Quyền tự do lựa chọn: Có quyền tự do lựa chọn hàng hóa, dịch vụ và bên cung cấp dựa trên nhu cầu và điều kiện thực tế; có quyền quyết định tham gia hoặc không tham gia vào các giao dịch và các nội dung thỏa thuận trong hợp đồng.
- Quyền đóng góp ý kiến: Được phép góp ý với bên bán về giá cả, chất lượng sản phẩm, dịch vụ, phong cách phục vụ cũng như phương thức giao dịch.
- Quyền tham gia xây dựng pháp luật: Tham gia vào quá trình xây dựng và thực thi các chính sách, pháp luật liên quan đến việc bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
- Quyền yêu cầu bồi thường: Yêu cầu bồi thường thiệt hại trong trường hợp hàng hóa, dịch vụ không đúng với tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, chất sử dụng, số lượng, tính năng hoặc các cam kết, quảng cáo mà bên bán đã công bố.
- Quyền khiếu nại và khởi kiện: Có quyền thực hiện việc khiếu nại, tố cáo hoặc khởi kiện (trực tiếp hoặc thông qua tổ chức xã hội) để bảo vệ quyền lợi của mình theo trình tự pháp luật.
- Quyền được hỗ trợ kiến thức: Được tư vấn, hỗ trợ và hướng dẫn các kiến thức cần thiết về tiêu dùng hàng hóa, dịch vụ.
Nghĩa vụ của người tiêu dùng
Song song với việc hưởng các quyền lợi, người tiêu dùng cũng phải thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ để đảm bảo tính thượng tôn pháp luật, bao gồm:
- Thực hiện kiểm tra hàng hóa trước khi tiến hành nhận bàn giao.
- Lựa chọn tiêu dùng các sản phẩm, dịch vụ có nguồn gốc, xuất sử rõ ràng; không sử dụng hàng hóa gây tổn hại đến môi trường, trái với đạo đức xã hội hoặc gây nguy hiểm cho bản thân và cộng đồng.
- Tuân thủ chính xác và đầy đủ các hướng dẫn sử dụng đi kèm với hàng hóa, dịch vụ.
- Có trách nhiệm thông báo cho cơ quan nhà nước hoặc tổ chức có thẩm quyền khi phát hiện hàng hóa, dịch vụ lưu thông trên thị trường không đảm bảo an toàn, gây nguy hại đến tính mạng, sức khỏe, tài sản của người tiêu dùng.
- Kịp thời phản ánh tới các cơ quan chức năng khi phát hiện hành vi của bên bán xâm phạm đến quyền và lợi ích hợp pháp của người tiêu dùng.
Các hành vi bị nghiêm cấm trong kinh doanh hàng hóa, dịch vụ
Nhằm thiết lập môi trường kinh doanh lành mạnh, Điều 10 Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2010 quy định các hành vi sau đây bị nghiêm cấm:
- Lừa dối hoặc gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng thông qua quảng cáo sai sự thật, che giẩn hoặc cung cấp thông tin không đầy đủ, sai lệch về đặc điểm hàng hóa, dịch vụ, uy tín của doanh nghiệp và nội dung giao dịch.
- Thực hiện các hành vi quấy rối hoặc ép buộc người tiêu dùng trong quá trình giao dịch.
- Tiến hành hoạt động xúc tiến thương mại, đề nghị giao dịch trực tiếp với những đối tượng không có năng lực hành vi dân sự hoặc người đã mất năng lực hành vi dân sự.
- Yêu cầu người tiêu dùng thanh toán các khoản phí cho hàng hóa, dịch vụ mà giữa hai bên chưa có thỏa thuận trước đó.
- Lợi dụng việc bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng để xâm phạm lợi ích của Nhà nước hoặc lợi ích hợp pháp của các tổ chức, cá nhân khác.
- Lợi dụng hoàn cảnh khó khăn, thiên tai hoặc dịch bệnh để cung cấp hàng hóa, dịch vụ không đảm bảo chất lượng nhằm trục lợi.
- Kinh doanh hàng hóa, dịch vụ kém chất lượng gây thiệt hại đến tính mạng, sức khỏe và tài sản của người tiêu dùng.
Trong các tình huống phát sinh tranh chấp hoặc nghi ngờ về gian lận thương mại, người dân có thể liên hệ với Tổng cục Quản lý thị trường qua số hotline 1900.888.655 để tố giác các hành vi như: kinh doanh hàng lậu, hàng giả, hàng không rõ nguồn gốc xuất xứ, xâm phạm sở hữu trí tuệ hoặc vi phạm về an toàn thực phẩm.
Việc nắm vững các quy định pháp luật không chỉ giúp cá nhân bảo vệ tài sản mà còn góp phần xây dựng một thị trường tiêu dùng minh bạch. Bên cạnh việc tự trang bị kiến thức, người dân cũng cần lưu ý các vấn đề pháp lý khác trong đời sống như quyền thay đổi họ tên hoặc các quy định về tranh chấp tài sản giữa các hộ gia đình để có cái nhìn toàn diện hơn về pháp luật dân sự.
Xem thêm các chủ đề khác
