Trong đời sống dân cư, việc các cây ăn trái được trồng sát ranh giới giữa hai nhà có hiện tượng cành, lá hoặc quả vươn sang phần đất của nhà liền kề là tình huống rất phổ biến. Điều này thường dẫn đến những tranh chấp về quyền sở hữu và quyền thu hoạch sản vật. Bài viết dưới đây sẽ phân tích khía cạnh pháp lý dựa trên các quy định của Bộ luật Dân sự 2015 để xác định quyền lợi của chủ sở hữu cây trồng trong trường hợp này.
Trong đời sống dân cư, việc các cây ăn trái được trồng sát ranh giới giữa hai nhà có hiện tượng cành, lá hoặc quả vươn sang phần đất của nhà liền kề là tình huống rất phổ biến. Điều này thường dẫn đến những tranh chấp về quyền sở hữu và quyền thu hoạch sản vật. Bài viết dưới đây sẽ phân tích khía cạnh pháp lý dựa trên các quy định của Bộ luật Dân sự 2015 để xác định quyền lợi của chủ sở hữu cây trồng trong trường hợp này.
Một người dân có cây mít được trồng trên phần đất thuộc quyền sở hữu của gia đình mình, nằm sát hàng rào giáp với nhà hàng xóm (ông B). Khi cây lớn và đến mùa thu hoạch, do đặc điểm sinh trưởng, khoảng một nửa tán cây và các quả mít đã trổ sang phần diện tích đất của ông B. Khi chủ sở hữu cây có ý định thu hoạch, ông B đã ngăn cản với lý do những quả mít này đã nằm trên phần vườn của ông. Từ đó, giữa hai gia đình phát sinh mâu thu trưởng về quyền thu hoạch sản vật.
Để giải quyết tranh chấp này, cần xem xét mối quan hệ giữa hai mảnh đất dưới góc độ pháp lý về bất động sản liền kề. Theo quy định tại Điều 245 Bộ luật Dân sự 2015, quyền đối với bất động sản liền kề được hiểu là quyền được thực hiện trên một bất động sản (gọi là bất động sản chịu hưởng quyền) nhằm phục vụ cho việc khai thác một bất động sản khác thuộc quyền sở hữu của người khác (gọi là bất động sản hưởng quyền).
Trong trường hợp này, phần đất của gia đình bạn và nhà ông B là hai bất động sản liền kề. Việc các cành, quả của cây mít vươn sang phần đất của ông B tạo ra một mối liên hệ về mặt lợi ích giữa hai bất động sản này. Chủ sở hữu cây mít có quyền thực hiện việc khai thác sản vật (thu hoạch trái) dựa trên sự tồn tại của cây trồng trên đất của mình, dù một phần tán cây đang nằm trên không gian phía trên đất của hàng xóm.
Việc ông B ngăn cản chủ sở hữu thu hoạch mít cần được đối chiếu với các nguyên tắc thực hiện quyền đối với bất động sản liền kề. Theo Điều 248 Bộ luật Dân sự 2015, việc thực hiện quyền này phải tuân thủ các nguyên tắc sau:
Áp dụng vào tình huống trên, việc thu hoạch quả mít là nhu cầu hợp lý của chủ sở hữu cây trồng và không gây ảnh hưởng tiêu cực đến mục đích sử dụng đất của ông B. Hành vi ngăn cản của ông B đã trực tiếp vi phạm nguyên tắc "không được thực hiện hành vi ngăn cản hoặc làm cho việc thực hiện quyền đối với bất động sản hưởng quyền trở nên khó khăn". Do đó, về mặt pháp lý, chủ sở hữu cây mít hoàn toàn có quyền thu hoạch các quả mít dù chúng đang nằm ở phần không gian trổ sang đất nhà hàng xóm.
Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện quyền này, chủ sở hữu cũng cần lưu ý không được gây thiệt hại cho tài sản của hàng xóm. Ví dụ, khi leo trèo hoặc dùng cây sào để hái mít, nếu làm gãy cành cây khác hoặc làm hư hỏng tài sản trên đất của ông B thì phải có trách nhiệm bồi thường theo quy định về bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng. Điều này tương tự như việc cần tuân thủ các thủ tục vận chuyển gỗ vườn nhà để đảm bảo không vi phạm quy định về quản lý tài sản và trật tự địa phương.
Mặc dù pháp luật bảo vệ quyền thu hoạch của chủ sở hữu cây trồng, nhưng việc thực hiện quyền này một cách cứng nhắc có thể làm rạn nứt tình làng nghĩa xóm. Do đó, các bên nên ưu tiên các phương thức sau:
Việc hiểu rõ các quy định về tài sản và quyền đối với bất động sản liền kề sẽ giúp người dân bảo vệ được lợi ích chính đáng của mình, đồng thời tránh được những xung đột không đáng có trong đời sống thường nhật. Nếu bạn gặp các vấn đề tương tự liên quan đến tranh chấp ranh giới hoặc quyền sử dụng đất, hãy tìm hiểu kỹ các quy định pháp luật hiện hành để có phương án xử lý phù hợp.
