Hoạt động thanh tra môi trường theo quy định của pháp luật
Trong hoạt động quản lý nhà nước, thanh tra môi trường đóng vai trò then chốt nhằm đảm bảo việc thực thi pháp luật về tài nguyên và hệ sinh thái. Việc hiểu rõ chức năng, quyền hạn của các cơ quan thanh tra cũng như sự phối hợp với lực lượng Cảnh sát môi trường là cần thiết để các tổ chức, cá nhân tuân thủ đúng quy định.
Chức năng và vị trí của cơ quan thanh tra môi trường
Cơ quan thanh tra môi trường là cơ quan thanh tra theo ngành, lĩnh sử, được tổ chức như một cơ quan hành chính nhà nước. Theo quy định tại Nghị định số 35/2009/NĐ-CP, cơ quan này thực hiện chức năng thanh tra hành chính và thanh tra chuyên ngành đối với các lĩnh vực bao gồm: đất đai, tài nguyên nước, tài nguyên khoáng sản, địa chất, môi trường, khí tượng, thủy văn, đo đạc, bản đồ, quản lý tổng hợp và thống nhất về biển và hải đảo.
Quyền hạn và phạm vi hoạt động của các cấp thanh tra
Dựa trên các quy định chuyên ngành tại thời điểm năm 2022, thẩm quyền thanh tra được phân cấp rõ rệt giữa trung ương và địa phương:
Thanh tra cấp Trung ương (Thanh tra Cục Môi trường)
Thực hiện quyền thanh tra về bảo vệ môi trường trên phạm vi cả nước với các nhiệm vụ trọng tâm:
- Thanh tra việc thực hiện quy định về bảo vệ môi trường của các Bộ, ngành và việc quản lý nhà nước của UBND cấp tỉnh.
- Kiểm tra việc chấp hành Luật Bảo vệ môi trường (bao gồm tiêu chuẩn, quy định phòng chống, khắc phục suy thoái môi trường và xử lý sự cố) đối với các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước hoạt động tại Việt Nam.
- Xác định, lập báo cáo về các sự cố ô nhiễm, suy thoái môi trường trên diện rộng để trình Bộ trưởng xem xét, quyết định.
- Tham gia giải quyết khiếu nại, tố cáo và các tranh chấp về môi trường thuộc thẩm quyền của Cục trưởng.
- Hướng dẫn nghiệp vụ thanh tra chuyên ngành cho các cơ quan cấp dưới.
Thanh tra cấp địa phương (Thanh tra Sở Tài nguyên và Môi trường)
Thực hiện quyền thanh tra trong phạm vi quản lý nhà nước của UBND cấp tỉnh, bao gồm:
- Thanh tra việc thực hiện quy định bảo vệ môi trường của các Sở, ngành và UBND cấp huyện, xã tại địa phương.
- Kiểm tra việc chấp hành các tiêu chuẩn về phòng, chống ô nhiễm và xử lý sự cố môi trường theo sự phân cấp.
- Phối hợp với các cơ quan thanh tra chuyên ngành khác để kiểm tra việc chấp hành pháp luật liên quan đến trách nhiệm bảo vệ môi trường đất và các nguồn tài nguyên khác.
- Thực hiện nhiệm vụ giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng trong lĩnh vực tài nguyên và môi trường tại địa phương.
- Xử phạt vi phạm hành chính theo quy định của pháp luật về xử lý vi phạm hành chính.
Thẩm quyền ra quyết định thanh tra
Cục trưởng, Chánh Thanh tra Cục Môi trường hoặc Giám đốc, Chánh Thanh tra Sở Tài nguyên và Môi trường có thẩm quyền ra quyết định thanh tra theo sự phân cấp của Bộ trưởng. Quyết định thanh tra phải thể hiện rõ nội dung, thời hạn, phương thức thanh tra và do đoàn thanh tra hoặc thanh tra viên thực hiện.
Sự phối hợp giữa Thanh tra môi trường và Cảnh sát môi trường
Hoạt động của hai lực lượng này có sự khác biệt về bản chất nhưng cần sự phối hợp chặt chẽ để đảm bảo tính thượng tôn pháp luật:
- Về tính chất: Thanh tra môi trường là hoạt động hành chính nhà nước, tập trung vào việc kiểm tra việc chấp hành quy định và xử lý vi phạm hành chính. Trong khi đó, theo Pháp lệnh Cảnh sát môi trường năm 2014, Cảnh sát môi trường là lực lượng chuyên trách thực hiện chức năng phòng ngừa, phát hiện, đấu tranh chống tội phạm và vi phạm pháp luật về môi trường.
- Về quy trình xử lý: Nếu trong quá trình thanh tra hành chính, cơ quan thanh tra phát hiện dấu hiệu tội phạm môi trường, hồ sơ sẽ được chuyển sang cơ quan Cảnh sát môi trường để tiến hành điều tra hình sự. Ngược lại, nếu phía Cảnh sát môi trường xác định hành vi chưa đủ yếu tố cấu thành tội phạm, hồ sơ sẽ được chuyển trả về cho Thanh tra để xử lý theo trình tự hành chính.
- Về cơ chế phối hợp: Khi cần phối hợp, Cảnh sát môi trường gửi văn bản đề nghị đến cơ quan thanh tra. Cơ quan thanh tra có trách nhiệm cung cấp thông tin, tài liệu liên quan phục vụ công tác điều tra.
Các hình thức thanh tra phổ biến
Hoạt động thanh tra môi trường thường được triển khai dưới ba hình thức chính:
- Thanh tra định kỳ: Được thực hiện theo kế hoạch đã được phê duyệt từ trước.
- Thanh tra đột xuất: Tiến hành khi phát hiện dấu hiệu vi phạm pháp luật, hoặc theo yêu cầu giải quyết khiếu nại, tố cáo, hoặc theo chỉ đạo của Thủ trưởng cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền.
- Thanh tra xác minh/phúc tra: Thực hiện để kiểm tra lại việc thực hiện các kiến nghị, quyết định sau thanh tra nhằm đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật.
Việc nắm vững các quy định này giúp các tổ chức chủ động trong việc tuân thủ các thủ tục cấp đổi giấy phép môi trường cũng như các nghĩa vụ bảo vệ tài nguyên khác, tránh các rủi ro pháp lý không đáng có.
Xem thêm các chủ đề khác
