Ký quỹ bảo vệ môi trường trong nhập khẩu phế liệu từ nước ngoài làm nguyên liệu sản xuất

Trong bối cảnh phát triển công nghiệp hóa, việc kiểm soát các tác động tiêu cực đến hệ sinh thái là vô cùng cấp thiết. Một trong những nguyên nhân gây ra ô nhiễm môi trường đáng chú ý chính là việc quản lý không chặt chẽ các nguồn phế liệu nhập khẩu. Nhằm đảm bảo trách nhiệm của chủ thể kinh doanh, pháp luật Việt Nam đã thiết lập cơ chế ký quỹ bảo vệ môi trường đối với hoạt động nhập khẩu phế liệu từ nước ngoài làm nguyên liệu sản xuất.

Khái niệm về ký quỹ bảo vệ môi trường

Ký quỹ bảo vệ môi trường được hiểu là việc các tổ chức, cá nhân thực hiện gửi một khoản tiền vào Quỹ bảo vệ môi trường nhằm mục đích bảo đảm trách nhiệm đối với việc cải tạo, phục hồi và bảo vệ môi trường trong các hoạt động kinh doanh theo quy định của pháp luật.

Mục đích của việc ký quỹ khi nhập khẩu phế liệu

Căn cứ vào điểm a khoản 1 Điều 46 Nghị định số 08/2022/NĐ-CP Quy định chi tiết một số điều của Luật Bảo vệ môi trường, việc ký quỹ trong nhập khẩu phế liệu nhằm mục đích:

• Đảm bảo các tổ chức, cá nhân nhập khẩu phế liệu phải chịu trách nhiệm xử lý các rủi ro hoặc nguy cơ ô nhiễm môi trường có thể phát hiện hoặc phát sinh từ lô hàng phế liệu được nhập khẩu vào lãnh thổ Việt Nam.

Quy định về phương thức và mức tiền ký quỹ

Phương thức thực hiện ký quỹ

Các tổ chức, cá nhân thực hiện hoạt động nhập khẩu phế liệu làm nguyên liệu sản xuất có thể lựa chọn các hình thức ký quỹ sau:

• Tiền mặt.
• Kim khí quý (bao gồm vàng, bạc, bạch kim và các loại kim loại quý khác).
• Đá quý.
• Giấy tờ có giá theo quy định của pháp luật (như cổ phiếu, trái phiếu, hối phiếu, kỳ phiếu, tín phiếu, chứng chỉ tiền gửi, séc, chứng chỉ quỹ... được định giá thành tiền và cho phép giao dịch).

Việc ký quỹ này được thực hiện riêng biệt theo từng lô hàng hoặc theo từng hợp đồng dựa trên thông tin và giá trị cụ thể của lô hàng phế liệu nhập khẩu.

Mức tiền ký quỹ theo từng loại phế liệu

Tùy vào chủng loại và khối lượng phế liệu, mức ký quỹ sẽ được áp dụng khác nhau:

• Đối với sắt, thép phế liệu: Khối lượng dưới 500 tấn: Ký quỹ 10% tổng giá trị lô hàng. Khối lượng từ 500 tấn đến dưới 1.000 tấn: Ký quỹ 15% tổng giá trị lô hàng. Khối lượng từ 1.000 tấn trở lên: Ký quỹ 20% tổng giá trị lô hàng.
• Đối với giấy phế liệu và nhựa phế liệu: Khối lượng dưới 100 tấn: Ký quỹ 15% tổng giá trị lô hàng. Khối lượng từ 100 tấn đến dưới 500 tấn: Ký quỹ 18% tổng giá trị lô hàng. Khối lượng từ 500 tấn trở lên: Ký quỹ 20% tổng giá trị lô hàng.
• Đối với các loại phế liệu khác: Áp dụng mức ký quỹ là 10% tổng giá trị lô hàng nhập khẩu.

Quy trình và thời hạn thực hiện ký quỹ

Thời điểm ký quỹ

Tổ chức, cá nhân phải hoàn tất việc ký quỹ trước các mốc thời gian sau:

• Trường hợp nhập khẩu qua cửa khẩu đường biển: Trước thời điểm phế liệu được dỡ xuống cảng.
• Các trường hợp nhập khẩu vào lãnh thổ Việt Nam khác: Trước khi hàng hóa cập cảng/cửa khẩu theo quy định.

Xác nhận và thủ tục hoàn trả

Sau khi tiếp nhận tiền ký quỹ, tổ chức nhận ký quỹ có trách nhiệm lập văn bản xác nhận cho bên nhập khẩu. Nội dung văn bản phải rõ ràng về: tên tài khoản phong tỏa, tổng số tiền ký quỹ, thời hạn hoàn trả (ngay sau khi hàng hóa thông quan) và thời hạn phong tỏa tài khoản nếu có. Bên nhập khẩu cần gửi 01 bản chính văn bản xác nhận này cho cơ quan Hải quan nơi làm thủ tục thông quan để phục vụ công tác kiểm soát.

Quản lý và sử dụng tiền ký quỹ

Trách nhiệm quản lý

Tổ chức nhận ký quỹ có trách nhiệm thực hiện việc phong tỏa số tiền ký quỹ theo đúng quy định của pháp luật nhằm đảm bảo nguồn lực tài chính cho các tình huống phát sinh.

Sử dụng và hoàn trả tiền ký quỹ

• Trường hợp sử dụng: Nếu phế liệu nhập khẩu không được thông quan và không thể thực hiện tái xuất, số tiền ký quỹ sẽ được dùng để chi trả cho việc xử lý, tiêu hủy phế liệu vi phạm. Trong trường hợp tiền ký quỹ không đủ, chủ thể nhập khẩu phải có trách nhiệm thanh toán phần thiếu hụt. Lưu ý, các sản phẩm thu được từ quá trình xử lý, tiêu hủy vi phạm sẽ bị tịch thu theo quy định và không được hạch toán vào chi phí xử lý của doanh nghiệp.
• Trường hợp hoàn trả: Tiền ký quỹ sẽ được hoàn trả cho tổ chức, cá nhân nhập khẩu sau khi có văn bản đề nghị kèm theo các chứng từ chứng minh hàng hóa đã thông quan, hoặc văn bản hủy tờ khai hải quan, hoặc đã hoàn thành việc tái xuất/tiêu hủy theo đúng quy định về quản lý chất thải.

Các quy định trên là khung pháp lý quan trọng nhằm kiểm soát hoạt động bảo vệ môi trường trong sản xuất, kinh doanh, dịch vụ liên quan đến phế liệu. Việc nắm vững các quy định về mức ký quỹ và quy trình thực hiện giúp doanh nghiệp chủ động trong việc tuân thủ pháp luật và giảm thiểu rủi ro pháp lý khi môi trường kinh doanh bên ngoài doanh nghiệp có những biến động về chính sách quản lý chất thải.