Bảo vệ môi trường là tập hợp các hoạt động nhằm giữ gìn sự trong lành, sạch đẹp của môi trường; giúp cân bằng hệ sinh thái và cải thiện chất lượng môi trường sống. Để thực hiện mục tiêu này, Nhà nước đã ban hành các chính sách cụ thể nhằm quản lý và điều chỉnh các tác động từ con người đến tự nhiên. Dưới đây là nội dung chi tiết về các quy định pháp luật liên quan.
Khái niệm bảo vệ môi trường
Theo Luật Bảo vệ môi trường số 72/2020/QH14, hoạt động bảo vệ môi trường bao gồm các công việc nhằm phòng ngừa, hạn chế tác động xấu đến môi trường; ứng phó sự cố môi trường; khắc phục ô nhiễm, suy thoái môi trường và cải thiện chất lượng môi trường. Đồng thời, hoạt động này còn bao gồm việc sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiên, đa dạng sinh học và ứng phó với biến đổi khí hậu.
Quy định chung về bảo vệ các thành phần môi trường
Bảo vệ môi trường nước mặt
Căn cứ Điều 7 Luật Bảo vệ môi trường 2020, việc quản lý môi trường nước mặt được quy định như sau:
- Chất lượng nước, trầm tích và môi trường thủy sinh của nguồn nước mặt phải được theo dõi, đánh giá thường xuyên. Khả năng chịu tải của môi trường nước mặt phải được tính toán, xác định và công bố rộng rãi.
- Nguồn thải vào môi trường nước mặt phải được quản lý phù hợp với mục đích sử dụng và khả năng chịu tải của nguồn nước.
- Cơ quan nhà nước sẽ không phê duyệt kết quả thẩm định báo cáo đánh giá tác động môi trường hoặc cấp giấy phép môi trường cho các dự án có hoạt động xả nước thải trực tiếp vào môi trường nước mặt khi nơi tiếp nhận không còn khả năng chịu tải (trừ trường hợp chủ dự án có phương án xử lý đạt quy chuẩn kỹ thuật hoặc có phương án tái sử dụng, tuần hoàn nước).
- Việc bảo vệ môi trường nước sông phải dựa trên nguyên tắc quản lý tổng hợp theo lưu vực, gắn liền với bảo tồn đa dạng sinh học và quản lý hành lang bảo vệ nguồn nước.
Bên cạnh đó, việc vấn đề bảo vệ môi trường nước dưới đất theo quy định của Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 cũng đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì sự bền vững của tài nguyên nước.
Bảo vệ môi trường không khí
Theo Điều 12 Luật Bảo vệ môi trường 2020, các quy định về không khí bao gồm:
- Các tổ chức, hộ gia đình và cá nhân có hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ phát thải bụi, khí thải gây tác động xấu đến môi trường phải có trách nhiệm thực hiện các biện pháp giảm thiểu và xử lý theo đúng quy định.
- Chất lượng môi trường không khí cần được quan trắc, giám sát thường xuyên, liên tục và công bố thông tin theo quy định của pháp luật.
- Các nguồn phát thải bụi, khí thải phải được kiểm soát chặt chẽ; đồng thời tình trạng ô nhiễm không khí phải được cảnh báo kịp thời để giảm thiểu hậu quả của ô nhiễm môi trường nước và các thành phần môi trường khác đối với sức khỏe cộng đồng.
Bảo vệ môi trường đất
Căn cứ Điều 15 Luật Bảo vệ môi trường 2020, công tác bảo vệ môi trường đất được quy định:
- Các quy hoạch, kế hoạch và dự án có sử dụng đất phải xem xét kỹ lưỡng tác động đến môi trường đất, từ đó đưa ra các giải pháp phòng ngừa ô nhiễm hoặc suy thoái.
- Cơ quan, tổ chức, cộng đồng dân cư và cá nhân sử dụng đất có trách nhiệm bảo vệ môi trường đất; thực hiện xử lý, cải tạo và phục hồi nếu gây ra ô nhiễm.
- Đối với những khu vực bị ô nhiễm do lịch sử để lại hoặc không xác định được đối tượng gây ô nhiễm, Nhà nước sẽ chịu trách nhiệm thực hiện việc xử lý, cải tạo và phục hồi môi trường đất.
Nguyên tắc bảo vệ môi trường
Tại Điều 4 Luật Bảo vệ môi trường 2020, các nguyên tắc cốt lõi bao gồm:
- Trách nhiệm chung: Bảo vệ môi trường là quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của mọi cơ quan, tổ chức, cộng đồng dân cư, hộ gia đình và cá nhân.
- Nền tảng phát triển: Bảo vệ môi trường là yếu tố trung tâm, tiên quyết cho sự phát vệ kinh tế - xã hội bền vững; hoạt động bảo vệ môi trường phải gắn kết hài hòa với quản lý tài nguyên và phát triển kinh tế.
- Công bằng và an sinh: Hoạt động này phải gắn liền với an sinh xã hội, quyền trẻ em, bình đẳng giới và đảm bảo quyền được sống trong môi trường trong lành của mọi người.
- Phòng ngừa là chính: Ưu tiên các hoạt động dự báo, phòng ngừa ô nhiễm, sự cố; tăng cường tái sử dụng, tái chế chất thải để khai thác giá trị tài nguyên.
- Nguyên tắc "Người gây ô nhiễm phải trả tiền": Các chủ thể hưởng lợi từ môi trường có nghĩa vụ đóng góp tài chính cho hoạt động bảo vệ môi trường; bên gây ô nhiễm, sự cố hoặc suy thoái môi trường phải có trách nhiệm bồi thường thiệt hại và khắc phục hậu quả.
Các hành vi bị nghiêm cấm trong hoạt động bảo vệ môi trường
Theo Điều 6 Luật Bảo vệ môi trường 2020, pháp luật nghiêm cấm các nhóm hành vi sau:
- Vận chuyển, chôn, lấp, đổ, thải hoặc đốt chất thải rắn, chất thải nguy hại không đúng quy trình kỹ thuật.
- Xả nước thải, khí thải chưa qua xử lý đạt quy chuẩn kỹ thuật ra môi trường.
- Phát tán, thải các chất độc hại, vi rút chưa được kiểm định, xác động vật chết do dịch bệnh hoặc các tác nhân gây hại khác vào môi trường.
- Gây tiếng ồn, độ rung vượt mức cho phép; xả khói, bụi có mùi độc hại vào không khí.
- Thực hiện dự án đầu tư hoặc xả thải khi chưa đủ điều kiện pháp lý theo quy định về bảo vệ môi trường.
- Nhập khẩu, tạm nhập, tái xuất hoặc quá cảnh chất thải từ nước ngoài dưới mọi hình thức; nhập khẩu trái phép máy móc, thiết bị đã qua sử dụng để phá dỡ, tái chế.
- Không thực hiện các biện pháp phòng ngừa, ứng phó và khắc phục sự cố môi trường theo quy định.
- Che giấu hành vi gây ô nhiễm, làm sai lệch hoặc gian dối thông tin trong hoạt động bảo vệ môi trường.
- Sản xuất, kinh doanh sản phẩm gây hại cho sức khỏe con người, sinh vật; sử dụng nguyên liệu chứa yếu tố độc hại vượt quy chuẩn.
- Sản xuất, tiêu thụ các chất làm suy giảm tầng ô-dôn trái với điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.
- Phá hoại hoặc xâm chiếm trái phép di sản thiên nhiên, công trình, thiết bị phục vụ hoạt động bảo vệ môi trường.
- Lợi dụng chức vụ, quyền hạn để thực hiện các hành vi vi phạm pháp luật về môi trường.
