Bảo hiểm xã hội (BHXH) đóng vai trò là chính sách an sinh quan trọng, nhằm hỗ trợ người lao động trước các rủi ro về ốm đau, tai nạn, thai sản hoặc khi về già. Để giúp người lao động và người sử dụng lao động nắm rõ quyền lợi cũng như trách nhiệm, bài viết dưới đây sẽ phân tích chi tiết về mức đóng và chế độ hưởng BHXH, bảo hiểm thất nghiệp (BHTN), bảo hiểm y tế (BHYT) theo quy định pháp luật hiện hành.
1. Quy định về Bảo hiểm thất nghiệp (BHTN)
Chế độ bảo hiểm thất nghiệp được thực hiện dựa trên các văn bản pháp luật chính như Luật Việc làm 2013 và Nghị định số 28/2015/NĐ-CP.
Đối tượng bắt buộc tham gia
Người lao động làm việc theo các loại hợp đồng sau đây thuộc diện bắt buộc tham gia BHTN:
- Hợp đồng lao động không xác định thời hạn.
- Hợp đồng lao động xác định thời hạn.
- Hợp đồng lao động theo mùa vụ hoặc công việc nhất định có thời hạn từ đủ 03 tháng đến dưới 12 tháng.
Điều kiện hưởng trợ cấp thất nghiệp
Người lao động đang đóng BHTN sẽ được hưởng trợ cấp khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện sau:
- Chấm dứt hợp đồng lao động: Ngoại trừ trường hợp người lao động đơn phương chấm dứt hợp đồng trái pháp luật hoặc đang hưởng lương hưu, trợ cấp mất sức lao động hàng tháng.
- Thời gian đóng BHTN: Đã đóng đủ 12 tháng trở lên trong vòng 24 tháng trước khi chấm dứt hợp đồng (đối với hợp đồng xác định thời hạn/không xác định thời hạn) hoặc đủ 12 tháng trong vòng 36 tháng (đối với hợp đồng mùa vụ từ 03 đến dưới 12 tháng).
- Thời hạn nộp hồ sơ: Hồ sơ phải được nộp tại trung tâm dịch vụ việc làm trong thời hạn 03 tháng kể từ ngày chấm dứt hợp đồng.
- Tình trạng việc làm: Chưa tìm được việc làm sau 15 ngày kể từ ngày nộp hồ sơ (trừ các trường hợp đặc biệt như thực hiện nghĩa vụ quân sự, đi học tập dài hạn, bị tạm giạm, hoặc qua đời...).
Mức hưởng và thời gian hưởng trợ cấp
Căn cứ theo quy định về BHTN, mức hưởng được tính như sau:
- Mức hưởng hàng tháng: Bằng 60% mức bình quân tiền lương tháng đóng BHTN của 06 tháng liền kề trước khi thất nghiệp. Lưu ý, mức hưởng không vượt quá 05 lần mức lương cơ sở hoặc mức lương tối thiểu vùng tùy theo đối tượng.
- Thời gian hưởng: Nếu đóng đủ 12 tháng đến đủ 36 tháng thì được hưởng 03 tháng trợ cấp. Sau đó, cứ mỗi 12 tháng đóng thêm, người lao động được hưởng thêm 01 tháng trợ cấp, nhưng tổng thời gian hưởng không quá 12 tháng.
2. Quy định về Bảo hiểm xã hội tự nguyện
Bảo hiểm xã hội tự nguyện là hình thức bảo hiểm do Nhà nước tổ chức, cho phép người tham gia chủ động lựa chọn mức đóng và phương thức đóng phù hợp với điều kiện kinh tế cá nhân. Để hiểu rõ hơn về quyền lợi, người dân có thể tìm hiểu Ai được tham gia BHXH tự nguyện?
Đối tượng và chế độ hưởng
Theo Khoản 4 Điều 2 Luật Bảo hiểm xã hội 2014, công dân Việt Nam từ đủ 15 tuổi trở lên, không thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc đều có thể tham gia loại hình này. Người tham gia sẽ được hưởng 02 chế độ chính bao gồm: Chế độ hưu trí và chế độ tử tuảng.
Mức đóng bảo hiểm xã hội tự nguyện
Căn cứ Khoản 1 Điều 87 Luật Bảo hiểm xã hội 2014, mức đóng được xác định như sau:
- Tỷ lệ đóng: 22% mức thu nhập do người lao động tự lựa chọn.
- Giới hạn thu nhập làm căn cứ đóng: Thấp nhất bằng mức chuẩn hộ nghèo khu vực nông thôn (hiện là 700.000 đồng) và cao nhất không quá 20 lần mức lương cơ sở. Với mức lương cơ sở là 1,49 triệu đồng (áp dụng từ 01/7/2019), mức đóng tối đa tương ứng là 29.800.000 đồng.
- Khoảng đóng thực tế: Dao động từ 154.000 đồng/tháng đến 6.358.000 đồng/tháng (tùy theo mức lương cơ sở tại thời điểm tính).
Mức hưởng và phương thức đóng
Về chế độ hưu trí: Mức lương hưu hàng tháng được tính bằng tỷ lệ hưởng nhân với mức bình quân thu nhập tháng đóng BHXH. Ngoài ra, người lao động còn có thể nhận trợ cấp một lần nếu số năm đóng cao hơn số năm tương ứng với tỷ lệ hưởng 75%.
Về phương thức tham gia: Theo Nghị định số 134/2015/NĐ-CP, người tham gia có thể lựa chọn 06 phương thức đóng:
- Đóng hàng tháng;
- Đóng 03 tháng một lần;
- Đóng 06 tháng một lần;
- Đóng 12 tháng một lần;
- Đóng một lần cho nhiều năm về sau (không quá 05 năm/lần);
- Đóng một lần cho những năm còn thiếu (áp dụng khi đã đủ tuổi hưu nhưng thời gian đóng còn thiếu không quá 10 năm).
Việc nắm vững các quy định về mức đóng và chế độ hưởng sẽ giúp người lao động chủ động hơn trong việc xây dựng kế hoạch tài chính và đảm bảo an sinh lâu dài cho bản thân và gia đình.
