Đổi họ tên cho con nuôi

Việc nhận nuôi con nuôi là một hành vi nhân đạo phổ biến tại Việt Nam. Tuy nhiên, để đảm bảo quyền lợi tốt nhất cho trẻ em và sự ổn định về mặt pháp lý, việc thực hiện các thủ tục này cần tuân thủ nghiêm ngặt các quy định của pháp luật hiện hành. Một trong những vấn đề được nhiều người quan tâm sau khi hoàn tất thủ tục là việc thay đổi họ tên cho con nuôi để phù hợp với gia đình mới.

Thẩm quyền đăng ký nuôi con nuôi

Căn cứ theo Điều 9 Luật Nuôi con nuôi 2010 và quy định tại Điều 2 Nghị định 19/2011/NĐ-CP (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 24/2019/NĐ-CP), thẩm quyền đăng ký việc nuôi con nuôi được phân định cụ thể như sau:

Đối với việc nuôi con nuôi trong nước

Trường hợp cha dượng hoặc mẹ kế nhận con riêng của vợ hoặc chồng làm con nuôi; cô, cậu, dì, chú, bác ruốt nhận cháu làm con nuôi thì Ủy ban nhân dân cấp xã nơi cư trú của người nhận con nuôi hoặc của người được nhận làm con nuôi thực hiện đăng ký nhận con nuôi.

Trường hợp trẻ em bị bỏ rơi chưa chuyển vào cơ sở nuôi dưỡng được nhận làm con nuôi, thì Ủy ban nhân dân cấp xã nơi lập biên bản xác nhận tình trạng trẻ em bị bỏ rơi thực hiện đăng ký. Đối với trường hợp trẻ em đang ở tại các cơ sở nuôi dưỡng, thẩm quyền thuộc về Ủy ban nhân dân cấp xã nơi có trụ sở của cơ sở nuôi dưỡng đó.

Đối với việc nuôi con nuôi nước ngoài

Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, nơi thường trú của người được nhận làm con nuôi quyết định cho người đó làm con nuôi. Sau khi có quyết định của Ủy UBND cấp tỉnh, Sở Tư pháp sẽ thực hiện các thủ tục đăng ký việc nuôi con nuôi nước ngoài.

Đối với trường hợp công dân Việt Nam tạm trú ở nước ngoài

Cơ quan đại diện Việt Nam tại nước nơi tạm trú của người được nhận làm con nuôi hoặc của người nhận con nuôi thực hiện đăng ký. Nếu cả hai bên cùng tạm trú tại quốc gia không có Cơ quan đại diện Việt Nam, người nhận con nuôi có thể nộp hồ sơ tại Cơ quan đại diện nào thuận tiện nhất.

Điều kiện đối với người và trẻ em được nhận làm con nuôi

Để đảm bảo môi trường phát triển tốt nhất cho trẻ, pháp luật quy định các điều kiện khắt khe về chủ thể tham gia vào quá trình này.

Điều kiện đối với người nhận con nuôi

Theo quy định tại Điều 14 Luật Nuôi con nuôi, người nhận con nuôi phải đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn sau:

• Có năng lực hành vi dân sự đầy đủ.
• Hơn con nuôi từ 20 tuổi trở lên.
• Có điều kiện về sức khỏe, kinh tế và chỗ ở để bảo đảm việc chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con nuôi.
• Có tư tư cách đạo đức tốt.

Đặc biệt, pháp luật nghiêm cấm những trường hợp đang bị hạn chế quyền của cha mẹ đối với con chưa thành niên; đang chấp hành hình phạt tù hoặc các quyết định xử lý hành chính tại cơ sở giáo dục, chữa bệnh; người chưa được xóa án tích về các tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe, nhân phẩm của người khác; hoặc người có hành vi ngược đãi, mua bán, đánh tráo trẻ em.

Điều kiện đối với trẻ em được nhận làm con nuôi

Theo Điều 8 Luật Nu nuôi con nuôi, trẻ em được nhận làm con nuôi phải thuộc các trường hợp:

• Trẻ em dưới 16 tuổi.
• Trẻ em từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi (chỉ áp dụng nếu được cha dượng, mẹ kế, cô, cậu, dì, chú, bác ruột nhận làm con nuôi).

Lưu ý rằng một người chỉ được làm con của một người độc thân hoặc của cả hai người là vợ chồng. Nếu bạn đang tìm hiểu về nhận trẻ mồ côi làm con nuôi, cần lưu ý kỹ các điều kiện về độ tuổi và mối quan hệ thân thích này.

Hồ sơ và trình tự thực hiện đăng ký nuôi con nuôi

Việc chuẩn bị đầy đủ hồ sơ là bước quan trọng nhất để quá trình hướng dẫn thủ tục xin con nuôi trong nước được diễn ra thuận lợi.

Hồ sơ của người nhận con nuôi

Theo Điều 17 Luật Nuôi con nuôi và Điều 7 Nghị định 19/2011/NĐ-CP (sửa đổi bởi Nghị định 24/2019/NĐ-CP), hồ sơ bao gồm:

• Đơn xin nhận con nuôi.
• Bản sao Hộ chiếu, Chứng minh nhân dân hoặc giấy tờ có giá trị thay thế.
• Phiếu lý lịch tư pháp.
• Văn bản xác nhận tình trạng hôn nhân.
• Giấy khám sức khỏe do cơ quan y tế cấp từ cấp huyện trở lên.
• Văn bản xác nhận hoàn cảnh gia đình, tình trạng chỗ ở và điều kiện kinh tế của UBND cấp xã nơi thường trú.

Hồ sơ của người được giới thiệu làm con nuôi

Bao gồm: Giấy khai sinh; Giấy khám sức khỏe (cấp huyện trở lên); Hai ảnh toàn thân, nhìn thẳng (chụp không quá 06 tháng).

Trình tự giải quyết

Công chức tư pháp – hộ tịch có trách nhiệm kiểm tra hồ sơ và lấy ý kiến các bên liên quan. Sau khi thẩm định, Ủy ban nhân dân cấp xã tổ chức đăng ký, trao Giấy chứng nhận nuôi con nuôi và ghi vào sổ hộ tịch. Trong thời hạn 30 ngày kể từ khi nhận đủ hồ sơ hợp lệ, công chức tư pháp sẽ thực hiện việc ghi sổ và trao giấy chứng nhận cho các bên.

Quy định về thay đổi họ tên cho con nuôi

Sau khi đã hoàn tất việc đăng ký nuôi con nuôi, nếu có nhu cầu điều chỉnh thông tin nhân thân để phù hợp với gia đình mới, pháp luật cho phép thực hiện việc thay đổi họ tên.

Yêu cầu và căn cứ thay đổi

Căn cứ điểm b khoản 1 Điều 27 Bộ luật Dân sự, cá nhân có quyền yêu cầu cơ quan nhà nước công nhận việc thay đổi họ, tên cho con nuôi. Cụ thể, theo quy định tại Luật Nuôi con nuôi và Nghị định 19/2011/NĐ-CP, cơ quan đăng ký hộ tịch sẽ thực hiện thay đổi họ, chữ đệm và tên của con nuôi dựa trên Giấy chứng nhận nuôi con nuôi khi có yêu cầu của cha mẹ nuôi và sự đồng ý của con nuôi (nếu con từ đủ 9 tuổi trở lên).

Phạm vi thay đổi bao gồm: Thay đổi họ, chữ đệm, tên trong nội dung khai sinh đã đăng ký; hoặc thay đổi thông tin về cha, mẹ sau khi được nhận làm con nuôi.

Thủ tục và thẩm quyền thay đổi họ tên

Theo Luật Hộ tịch, thẩm quyền thực hiện như sau:

• UBND cấp xã: Đăng ký thay đổi, cải chính hộ tịch cho người chưa đủ 14 tuổi.
• UBND cấp huyện: Đăng ký thay đổi, cải chính hộ tịch cho công dân Việt Nam từ đủ 14 tuổi trở lên cư trú trong nước.

Hồ sơ cần chuẩn bị gồm: Tờ khai thay đổi họ cho con nuôi (theo mẫu); Bản chính Giấy khai sinh của con nuôi; Bản chính Giấy chứng nhận nuôi con nuôi.

Trong thời hạn 03 ngày làm việc kể từ khi nhận đủ hồ sơ, nếu thấy việc thay đổi là có cơ sở, công chức tư pháp – hộ tịch sẽ ghi vào Sổ hộ tịch và cấp trích lục cho người yêu cầu. Trường hợp cần xác minh thêm, thời hạn có thể kéo dài nhưng không quá 03 ngày làm việc.