Xử phạt BHXH: Mức lãi chậm nộp, mức xử phạt và trách nhiệm hình sự

Xử phạt chậm đóng bảo hiểm xã hội là chế tài đặt ra nhằm bảo vệ quyền lợi của người lao động khi doanh nghiệp không thực hiện đúng nghĩa vụ đóng bảo hiểm. Tại thời điểm năm 2019, mức xử phạt vi phạm hành chính, tiền lãi chậm đóng và trách nhiệm hình sự được áp dụng theo Nghị định 95/2013/NĐ-CP (sửa đổi bởi Nghị định 88/2015/NĐ-CP) và Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017).

Đối tượng phải tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc

Theo Luật Bảo hiểm xã hội năm 2014, người sử dụng lao động có trách nhiệm đăng ký và đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc cho người lao động làm việc theo hợp đồng lao động. Việc chậm đóng, đóng không đủ số người hoặc không đóng cho toàn bộ người lao động thuộc diện tham gia đều là hành vi vi phạm và bị xử lý theo quy định.

Mức xử phạt vi phạm hành chính khi chậm đóng bảo hiểm xã hội

Theo Nghị định 95/2013/NĐ-CP được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 88/2015/NĐ-CP, các mức phạt tiền điển hình trong lĩnh vực bảo hiểm xã hội gồm:

• Chậm đóng, đóng không đúng mức quy định, đóng không đủ số người thuộc diện tham gia: phạt từ 12% đến 15% tổng số tiền phải đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc tại thời điểm lập biên bản, nhưng tối đa không quá 75 triệu đồng.
• Không đóng bảo hiểm xã hội cho toàn bộ người lao động thuộc diện bắt buộc tham gia: phạt từ 18% đến 20% tổng số tiền phải đóng, tối đa không quá 75 triệu đồng.
• Không lập hồ sơ tham gia bảo hiểm xã hội cho người lao động trong 30 ngày kể từ ngày ký hợp đồng: phạt từ 02 đến 03 triệu đồng đối với mỗi người lao động.

Ngoài phạt tiền, doanh nghiệp còn buộc phải đóng đủ số tiền chưa đóng, chậm đóng cùng số tiền lãi tương ứng.

Mức tiền lãi chậm đóng bảo hiểm xã hội

Đơn vị chậm đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc, bảo hiểm thất nghiệp từ 30 ngày trở lên thì ngoài việc đóng đủ số tiền chưa đóng, chậm đóng còn phải nộp số tiền lãi tính trên số tiền và thời gian chậm đóng. Mức lãi suất tính theo quy định tại thời điểm 2019 được xác định trên cơ sở lãi suất đầu tư quỹ bảo hiểm xã hội bình quân của năm trước liền kề (đối với bảo hiểm xã hội bắt buộc, bảo hiểm thất nghiệp) và bằng 02 lần mức lãi suất này tính trên số tiền, thời gian chậm đóng.

Trách nhiệm hình sự đối với hành vi trốn đóng bảo hiểm xã hội

Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) đã hình sự hóa hành vi trốn đóng bảo hiểm xã hội tại Điều 216. Theo đó:

• Đối với cá nhân: người có nghĩa vụ đóng mà gian dối hoặc bằng thủ đoạn khác để không đóng hoặc không đóng đầy đủ theo quy định từ 06 tháng trở lên, đã bị xử phạt vi phạm hành chính mà còn vi phạm, có thể bị phạt tiền từ 50 đến 200 triệu đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 01 năm hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 01 năm; mức cao hơn tùy theo tính chất, mức độ.
• Đối với pháp nhân thương mại: có thể bị phạt tiền từ 200 đến 500 triệu đồng, mức cao hơn tùy theo số tiền và số người bị ảnh hưởng.

Người phạm tội còn có thể bị phạt bổ sung từ 20 đến 100 triệu đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 đến 05 năm.

Khuyến nghị cho doanh nghiệp và người lao động

Doanh nghiệp cần đóng bảo hiểm xã hội đầy đủ, đúng hạn để tránh bị xử phạt và truy cứu trách nhiệm hình sự. Người lao động nên chủ động theo dõi quá trình đóng bảo hiểm xã hội của mình để kịp thời phát hiện và đề nghị cơ quan có thẩm quyền can thiệp khi bị chậm đóng.

Xem thêm các chủ đề khác

• 04 chính sách pháp luật nổi bật có hiệu lực từ cuối tháng 05/2019
• Thủ tục khởi kiện đòi nợ cá nhân theo quy định pháp luật