Thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định mới nhất

Theo quy định của pháp luật hình sự, công dân khi thực hiện các hành vi vi phạm các tội danh được quy định tại Bộ luật Hình sự và hội đủ các yếu tố cấu thành tội phạm thì sẽ phải chịu trách nhiệm hình sự tương ứng. Tuy nhiên, trong quá trình điều tra, không phải mọi hành vi vi phạm đều bị phát hiện ngay lập tức sau khi thực hiện. Để đảm bảo tính hợp lý, pháp luật Việt Nam quy định một khoảng thời gian nhất định mà cơ quan tiến hành tố tụng có quyền khởi tố vụ án, khởi tố bị can, được gọi là thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự.

Quy định của Bộ luật Hình sự về thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự

Căn cứ theo quy định tại Khoản 2 Điều 27 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017), thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự được phân chia dựa trên tính chất và mức độ nguy hiểm của tội phạm như sau:

• 05 năm đối với tội phạm ít nghiêm trọng;
• 10 năm đối với tội phạm nghiêm trọng;
• 15 năm đối với tội phạm rất nghiêm trọng;
• 20 năm đối với tội phạm đặc biệt nghiêm trọng.

Phân loại tội phạm theo mức độ hình phạt và thời hiệu áp dụng

Để xác định chính xác thời hiệu, cần căn cứ vào khung hình phạt cao nhất được quy định cho từng loại tội phạm:

• Tội phạm ít nghiêm trọng: Là loại tội phạm có tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội không lớn. Mức cao nhất của khung hình phạt đối với tội này là phạt tiền, phạt cải tạo không giam giữ hoặc phạt tù đến 03 năm. Thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự áp dụng là 05 năm.
• Tội phạm nghiêm trọng: Là loại tội phạm có tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội lớn. Mức cao nhất của khung hình phạt đối với tội này là từ trên 03 năm tù đến 07 năm tù. Thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự áp dụng là 10 năm.
• Tội phạm rất nghiêm trọng: Là loại tội phạm có tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội rất lớn. Mức cao nhất của khung hình phạt đối với tội này là từ trên 07 năm tù đến 15 năm tù. Thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự áp dụng là 15 năm.
• Tội phạm đặc biệt nghiêm trọng: Là loại tội phạm có tính tương quan nguy hiểm cho xã hội đặc biệt lớn. Mức cao nhất của khung hình phạt đối với tội này là trên 15 năm tù, tù chung thân hoặc tử hình. Thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự áp dụng là 20 năm.

Trong quá trình thực hiện hành vi, nếu người phạm tội có các biểu hiện như trách nhiệm hình sự khi chuẩn bị phạm tội hoặc thực hiện hành vi chưa hoàn thành, việc xác định thời hiệu vẫn phải dựa trên ngày tội phạm được thực hiện.

Cách tính lại thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự

Thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự được tính từ ngày tội phạm được thực hiện. Tuy nhiên, có hai trường hợp đặc biệt dẫn đến việc tính lại thời hiệu:

• Trường hợp phạm tội mới: Nếu trong thời hạn quy định nêu trên, người phạm tội lại thực hiện hành vi phạm tội mới mà Bộ luật Hình sự quy định mức cao nhất của khung hình tương ứng là trên 01 năm tù, thì thời hiệu đối với tội cũ sẽ được tính lại kể từ ngày thực hiện hành vi phạm tội mới.
• Trường hợp trốn tránh pháp luật: Nếu người phạm tội cố tình trốn tránh và đã có quyết định truy nã, thì thời hiệu sẽ được tính lại kể từ khi người đó ra đầu thú hoặc bị bắt giữ bởi cơ quan chức năng.

Các trường hợp không áp dụng thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự

Không phải mọi hành vi phạm tội đều được hưởng lợi từ việc hết thời hiệu. Tùy thuộc vào tính chất đặc biệt nguy hiểm của hành vi, pháp luật quy định một số nhóm tội danh sẽ không áp dụng thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự. Điều này nhằm đảm bảo sự nghiêm minh của pháp luật đối với các tội xâm phạm trật tự quản lý nhà nước và an ninh quốc gia.

Căn cứ theo Điều 28 Bộ luật Hình sự 2015, các trường hợp không áp dụng thời hiệu bao gồm:

• Các tội xâm phạm an ninh quốc gia được quy định tại Chương XIII của Bộ này;
• Các tội phá hoại hòa bình, chống loài người và tội phạm chiến tranh quy định tại Chương XXVI của Bộ luật này;
• Tội tham ô tài sản thuộc trường hợp quy định tại khoản 3 và khoản 4 Điều 353 (tội rất nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng);
• Tội nhận hối lộ thuộc trường hợp quy định tại khoản 3 và khoản 4 Điều 354 (tội rất nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng).

Như vậy, đối với các tội danh liên quan đến an ninh quốc gia, tội phạm chiến tranh và các tội phạm tham nhũng (tham ô, nhận hối lộ) ở mức độ rất nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng, người phạm tội sẽ luôn phải đối mặt với việc truy cứu trách nhiệm hình sự mà không bị giới hạn bởi thời gian trôi qua. Việc hiểu rõ các quy định này giúp cá nhân tự ý thức được độ tuổi để chịu trách nhiệm hình sự và trách nhiệm hành chính cũng như hậu quả pháp lý lâu dài từ hành vi của mình.

Tóm lại, thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự là thời hạn do Bộ luật Hình sự quy định mà khi hết thời hạn đó thì người phạm tội không bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Tuy nhiên, việc xác định thời điểm kết thúc thời hiệu cần phải xem xét kỹ lưỡng giữa loại tội phạm, hành vi phạm tội mới hoặc tình trạng trốn tránh truy nã để đảm bảo tính chính xác theo quy định của pháp luật hiện hành.

Xem thêm các chủ đề khác

• Phạm tội chưa đạt là gì? có phải chịu trách nhiệm hình sự không?
• Căn cứ miễn trách nhiệm hình sự