Thời hiệu thi hành bản án hình sự

Thời hiệu thi hành bản án hình sự là thời hạn mà khi hết thời hạn đó, người bị kết án, pháp nhân thương mại bị kết án không phải chấp hành

Thứ Ba, 21/4/2020, 17:14 (GMT+7)tuanci6

Trong hệ thống pháp luật hình sự, thời hiệu thi hành bản án là một chế định quan trọng nhằm xác định giới hạn thời gian mà cơ quan có thẩm quyền phải thực hiện việc cưỡng chế thi hành bản án đã có hiệu lực pháp luật. Theo quy định tại Bộ luật Hình sự số 100/2015/QH13, khi hết thời hạn này, người bị kết án hoặc pháp nhân thương mại bị kết án sẽ không phải chấp hành bản án đã tuyên.

Quy định về thời hiệu thi hành bản án hình sự

Căn cứ theo các quy định tại Bộ luật Hình sự năm 2015, thời hiệu thi hành bản án được phân chia cụ thể dựa trên tính chất và mức độ của hình phạt đã được tuyên đối với từng đối tượng cụ thể.

Đối với người bị kết án

Thời hạn không phải chấp hành bản án khi hết thời hiệu được quy định theo các mốc sau:

05 năm: Áp dụng đối với các trường hợp bị xử phạt tiền, cải tạo không giam giữ hoặc hình phạt tù có thời hạn từ 03 năm trở xuống.
10 năm: Áp dụng đối với các trường hợp bị xử phạt tù có thời hạn từ trên 03 năm đến 15 năm.
15 năm: Áp dụng đối với các trường hợp bị xử phạt tù có thời hạn từ trên 15 năm đến 30 năm.
20 năm: Áp dụng đối với các trường hợp bị kết án tù chung thân hoặc tử hình.

Để hiểu rõ hơn về các mức độ nghiêm trọng của tội phạm dẫn đến các khung hình phạt này, người đọc có thể tham khảo thêm bài viết về Tổng hợp những hình phạt được quy định tại Bộ luật hình sự hiện hành.

Đối với pháp nhân thương mại

Khác với các quy định cũ, Bộ luật Hình sự 2015 đã mở rộng phạm vi trách nhiệm hình sự. Theo đó, thời hiệu thi hành bản án đối với pháp nhân thương mại được ấn định là 05 năm.

Cách tính thời hiệu và các trường hợp tính lại thời hiệu

Thời hiệu thi hành án hình sự được tính bắt đầu từ ngày bản án đã có hiệu lực pháp luật. Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện, cần lưu ý hai trường hợp đặc biệt dẫn đến việc tính lại thời hiệu:

Trường hợp phạm tội mới: Nếu trong thời hạn quy định nêu trên, người bị kết án hoặc pháp nhân thương mại lại thực hiện hành vi phạm tội mới, thì thời hiệu thi hành bản án cũ sẽ được tính lại kể từ ngày thực hiện hành vi phạm tội mới.
Trường hợp trốn tránh sự truy nã: Nếu người bị kết án cố tình trốn tránh và đã có quyết định truy nã, thì thời hiệu sẽ được tính lại kể từ ngày người đó ra trình diện hoặc bị bắt giữ bởi cơ quan chức năng.

Việc xác định chính xác các mốc thời gian này đóng vai trò then chốt trong quá trình tố tụng, đặc biệt là trong việc quản lý thời hạn điều tra vụ án hình sự và thực hiện các quyết định thi hành án.

Các trường hợp không áp dụng thời hiệu thi hành bản án

Pháp luật hình sự Việt Nam quy định nghiêm khắc việc không áp dụng thời hiệu thi hành bản án đối với một số nhóm tội phạm đặc biệt nguy hiểm nhằm đảm bảo tính răn đe và công lý. Cụ thể, theo Điều 61 Bộ luật Hình sự năm 2015, không áp dụng thời hiệu thi hành bản án đối với các tội danh thuộc:

Chương XIII: Các tội xâm phạm an ninh quốc gia.
Chương XXVI: Các tội phá hoại hòa bình, chống loài người và tội phạm chiến tranh.

Điều này có nghĩa là đối với các nhóm tội danh này, dù thời gian trôi qua bao lâu, cơ quan chức năng vẫn có trách nhiệm truy tìm và thực hiện việc thi hành bản án đã tuyên mà không bị giới hạn bởi bất kỳ mốc thời gian nào.

Điểm mới của Bộ luật Hình sự 2015 so với các quy định trước đây

So với Bộ luật Hình sự năm 1999, quy định về thời hiệu thi hành bản án tại Bộ luật Hình sự số 100/2015/QH13 có những thay đổi mang tính bước ngoặt:

Bổ sung đối tượng pháp nhân thương mại: Trước đây, pháp nhân không phải chịu trách nhiệm hình sự nên không có quy định về thời hiệu thi hành án cho đối tượng này. Hiện nay, luật đã bổ sung mốc 05 năm cho pháp nhân thương mại phạm tội.
Mở rộng khung thời hạn cho hình phạt cao nhất: Luật mới bổ sung thêm mức thời hiệu 20 năm đối với các trường hợp bị kết án tù chung thân hoặc tử hình, tạo sự đồng bộ trong việc xử lý các tội đặc biệt nghiêm trọng.
Thu hẹp phạm vi không áp dụng thời hiệu: Nếu như trước đây quy định về việc không áp dụng thời hiệu còn rộng (bao gồm cả một số tội xâm phạm sở hữu), thì luật hiện hành tập trung vào các tội danh đe dọa trực tiếp đến an ninh quốc gia và hòa bình thế giới.

Việc nắm vững các quy định này giúp người dân và các tổ chức hiểu rõ quyền và nghĩa vụ của mình trước pháp luật, đồng thời nhận diện được thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định mới nhất để có những hành động pháp lý phù hợp.