Chứng minh nơi cư trú như thế nào khi sổ hộ khẩu sắp bị "khai tử"? Liên hệ ngay để được luật sư tư vấn và hỗ trợ.
Từ trước đến nay, Sổ hộ khẩu giấy là loại giấy tờ quan trọng để người dân chứng minh thông tin về nơi đăng ký thường trú, nhân thân (tên tuổi, mối quan hệ giữa các thành viên trong gia đình, chủ hộ...). Tuy nhiên, với lộ trình chuyển đổi số và thực hiện Luật Cư trú mới, việc sử dụng sổ hộ khẩu giấy đang dần được thay thế bằng các phương thức điện tử. Vậy khi không còn sổ hộ khẩu giấy, người dân sẽ chứng minh nơi cư trú và các mối quan hệ gia đình như thế nào?
Để hiểu rõ về việc chấm dứt hiệu lực của sổ hộ khẩu, cần xem xét sự thay đổi giữa quy định cũ và quy định mới tại thời điểm chuyển tiếp:
Trước đây, khi người dân nộp hồ sơ đăng ký thường trú đầy đủ và chính xác, trong thời hạn 15 ngày kể từ ngày nhận đủ hồ sơ, cơ quan có thẩm quyền có trách nhiệm cấp sổ hộ khẩu cho người đăng ký. Trong trường hợp không cấp, cơ quan chức năng phải trả lời bằng văn quyết định và nêu rõ lý do cụ thể.
Quy trình đã có sự thay đổi về bản chất. Trong thời hạn 07 ngày làm việc kể từ ngày nhận được hồ sơ đầy đủ và hợp lệ, cơ quan đăng ký cư trú thực hiện thẩm định, cập nhật thông tin về nơi thường trú mới của người đăng ký vào Cơ sở dữ liệu về cư trú và thông báo cho người dân. Nếu từ chối đăng ký, cơ quan này phải trả lời bằng văn bản kèm lý do.
Như vậy, thay vì cấp sổ giấy, các thay đổi về nơi thường trú sẽ được cơ quan Công an trực tiếp cập nhật vào Cơ sở dữ liệu về cư trú. Theo điều khoản thi hành của Luật Cư trú 2020, Sổ hộ khẩu và Sổ tạm trú đã được cấp trước đó vẫn có giá trị sử dụng để xác nhận về cư trú cho đến hết ngày 31/12/2022. Điều này đồng nghĩa với việc từ năm 2023, sổ hộ khẩu giấy chính thức không còn giá trị sử dụng trong các giao dịch hành chính.
Trong quá trình thực hiện các thủ tục thay đổi thông tin cư trú, nếu phát sinh việc thay đổi nội dung trong sổ cũ, cơ quan đăng ký có trách nhiệm thu hồi Sổ hộ tương ứng và thực hiện cập nhật vào Cơ sở dữ liệu về cư trú mà không cấp mới hay cấp lại sổ giấy.
Khi các thông tin trong Sổ hộ khẩu giấy được số hóa, người dân sẽ dựa vào Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư để thực hiện các giao dịch. Các thông tin về mối quan hệ giữa chủ hộ và các thành viên trong gia đình cũng được cụ thể hóa bằng các trường thông tin điện tử.
Căn cứ theo Điều 37 Luật Cư trú 2020 (sửa đổi, bổ sung khoản 1 Điều 9 Luật Căn cước công dân), cơ quan chức năng đã yêu cầu thu thập thêm nhiều dữ liệu để làm giàu Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, bao gồm:
Những dữ liệu này được tích hợp trực tiếp vào thẻ Căn cước công dân (CCCD) gắn chip. Nhờ đó, khi thực hiện các thủ tục hành chính khác như đổi giấy chứng nhận đăng ký xe, biển số xe hoặc các giao dịch dân sự, cơ quan có thẩm quyền chỉ cần quét chip trên thẻ CCCD là có thể tra cứu đầy đủ thông tin cư trú và nhân thân mà không cần yêu cầu xuất trình sổ hộ khẩu.
Đồng thời, nhằm đảm bảo tính đồng bộ, khoản 4 Điều 38 Luật Cư trú 2020 cũng quy định Chính phủ và các Bộ, cơ quan ngang Bộ có trách nhiệm rà soát các văn bản pháp luật liên quan đến việc yêu cầu xuất trình giấy tờ xác nhận cư trú để sửa đổi, nhằm hạn chế tối đa việc sử dụng thông tin nơi cư trú như một điều kiện bắt buộc trong các thủ tục hành chính. Điều này giúp giảm bớt gánh nặng giấy tờ cho người dân khi làm lại chứng minh thư ở nơi không có hộ khẩu hoặc thực hiện các thủ tục tại địa phương khác.
Việc bãi bỏ sổ hộ khẩu giấy là bước tiến quan trọng trong công cuộc chuyển đổi số quốc gia. Khi mọi thông tin đã được tích hợp vào Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và thẻ CCCD gắn chip, người dân sẽ thuận tiện hơn rất nhiều trong việc chứng minh nhân thân và nơi cư trú. Việc tra cứu thông tin hiện nay đã trở nên nhanh chóng, chính xác và giảm thiểu tối đa các loại giấy tờ trung gian không cần thiết.
