Trong bối cảnh thị trường tài chính đa dạng như hiện nay, bên cạnh các kênh truyền thống như gửi tiết kiệm hay các hình thức đầu tư khác như cổ phiếu và trái phiếu doanh nghiệp, đầu tư trái phiếu ngân hàng đang trở thành một lựa chọn phổ biến. Với đặc tính được xem là có độ an toàn cao hơn so với nhiều loại chứng khoán khác, loại hình này thu hút sự quan tâm lớn từ các nhà đầu tư cá nhân và tổ chức nhờ sự kết hợp giữa tính ổn định và lợi suất hấp dẫn.
Khái niệm về trái phiếu
Trái phiếu là một loại chứng khoán xác nhận nghĩa vụ nợ của tổ chức phát hành đối với người sở hữu trái phiếu (trái chủ). Theo đó, tổ chức phát hành có trách nhiệm phải trả cho trái chủ một khoản tiền cụ thể, được gọi là mệnh giá, trong một thời hạn nhất định và với mức lợi tức (lãi suất) đã được quy định trước.
Phân loại trái phiếu trên thị trường
Để hiểu rõ hơn về các cơ chế vận hành của thị trường, nhà đầu tư cần nắm vững cách phân loại trái phiếu dựa trên các tiêu chí sau:
Dựa vào chủ thể phát hành
- Trái phiếu Chính phủ: Do Nhà nước phát hành nhằm huy động vốn cho ngân sách hoặc thực hiện các mục tiêu kinh tế vạn năng. Việc đầu tư trái phiếu chính phủ thường được coi là kênh trú ẩn an toàn nhất.
- Trái phiếu doanh nghiệp: Do các pháp nhân kinh tế phát hành để phục vụ nhu cầu vốn sản xuất, kinh doanh. Khi tìm hiểu về cách đầu tư trái phiếu doanh nghiệp, nhà đầu tư cần chú trọng đến năng lực tài chính của đơn vị phát hành.
- Trái phiếu ngân hàng và các tổ chức tài chính: Do các ngân hàng thương mại hoặc định chế tài chính phát hành để huy động vốn dài hạn hoặc trung hạn.
Dựa vào hình thức ghi danh
- Trái phiếu vô danh: Không ghi tên người mua trên chứng chỉ và không lưu vết thông tin chủ sở hữu trong sổ sách của người phát hành; quyền lợi thuộc về người đang nắm giữ vật chất trái phiếu đó.
Dựa vào cơ chế lợi tức (lãi suất)
- Trái phiếu lãi suất cố định: Nhà đầu tư nhận được mức lợi tức xác định theo tỷ lệ phần trăm (%) cố định dựa trên mệnh giá trong suốt kỳ hạn.
- Trái phiếu lãi suất biến đổi (lãi suất thả nổi): Lợi tức được điều chỉnh theo các kỳ thanh toán dựa trên một mức lãi suất tham chiếu nhất định trên thị trường.
- Trái phiếu không lãi suất (trái phiếu chiết khấu): Nhà đầu tư mua trái phiếu với giá thấp hơn mệnh giá (mua chiết khấu) và sẽ nhận lại bằng đúng mệnh giá khi đáo hạn; phần chênh lệch chính là lợi nhuận của nhà đầu tư.
Trái phiếu ngân hàng là gì?
Trái phiếu ngân hàng thực chất là một công cụ nợ mà các ngân hàng thương mại phát hành để huy động vốn cho hoạt động kinh doanh trong một khoảng thời tiết nhất định. Về bản chất, đây là hình thức người dân/tổ chức cho ngân hàng vay vốn với mức lãi suất được xác định trước.
Đối với nhà đầu tư, loại hình này mang lại sự an tâm tương đương với gửi tiết kiệm nhưng thường có mức lợi suất cao hơn nhằm bù đắp rủi ro và kỳ hạn. Đây là một phần quan trọng trong hoạt động của các ngân hàng đầu tư và ngân hàng thương mại khi cần tái cơ cấu nguồn vốn.
Các ngân hàng tiêu biểu có hoạt động phát hành trái phiếu
Tại thị trường Việt Nam, nhóm ngân hàng là một trong những chủ thể phát hành trái phiếu lớn. Một số ngân hàng thương mại điển hình thường xuyên có các đợt phát hành để huy động vốn bao gồm:
- Ngân hàng TMCP Kỹ Thương Việt Nam (Techcombank)
- Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam (VietinBank)
- Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam (Vietcombank)
- Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV)
- Ngân hàng TMCP Á Châu (ACB)
- Ngân hàng TMCP Phát triển TP. Hồ Chí Minh (HDBank)
- Ngân hàng TMCP Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam (Agribank)
- Ngân hàng TMCP Tiên Phong (TPBank)
- Ngân hàng TMCP Việt Nam Thịnh Vượng (VPBank)
- Các ngân hàng khác như: MSB, OCB...
Hướng dẫn cách đầu tư trái phiếu ngân hàng
Nhà đầu tư chỉ có thể thực hiện giao dịch khi ngân hàng hoặc tổ chức phát hành triển khai các đợt chào bán cụ thể. Để tham gia, nhà đầu tư cần lưu ý các điều kiện sau:
Điều kiện cần thiết
- Cần theo dõi thông tin chính thức trên website hoặc thông báo của ngân hàng về các đợt phát hành mới.
- Sở hữu tài khoản lưu ký tại ít nhất một công ty chứng khoán (nếu giao dịch qua sàn).
- Có tài khoản thanh toán tại ngân hàng (có thể là ngân hàng phát hành hoặc ngân hàng khác) để thực hiện chuyển tiền mua trái phiếu.
- Số dư trong tài khoản phải đảm bảo bao phủ giá trị tối thiểu của một đơn vị trái phiếu theo quy định của đợt phát hành đó.
Địa điểm và phương thức mua
- Mua trực tiếp: Tại các chi nhánh, phòng giao dịch của ngân hàng phát hành.
- Mua qua sàn chứng khoán: Thông qua các công ty môi giới chứng khoán nếu trái phiếu đó được niêm ytế hoặc đăng ký giao dịch trên hệ thống giao dịch chứng khoán.
Hồ sơ và thủ tục mua
Thủ tục mua trái phiếu ngân hàng thường không quá phức tạp, tuy nhiên nhà đầu tư cần chuẩn bị đầy đủ các giấy tờ sau:
- Bản gốc và bản sao Chứng minh nhân dân hoặc Căn cước công dân còn hiệu lực.
- Giấy chứng minh mục đích sử dụng vốn (nếu có yêu cầu từ phía ngân hàng).
- Các giấy tờ pháp lý khác đối với nhà đầu tư là tổ chức (như Giấy phép kinh doanh).
- Hoàn tất mẫu đơn đăng ký mua trái phiếu theo mẫu chuẩn do ngân hàng phát hành cung cấp.
