Theo quy định của khoản 1 Điều 2 Pháp lệnh trọng tài thương mại năm 2003: “Trọng tài thương mại là phương thức giải quyết tranh chấp...
Trong hoạt động kinh doanh, việc phát sinh các mâu thuẫn giữa các chủ thể là điều khó tránh khỏi. Để giải quyết các xung đột này, bên cạnh phương thức tố tụng tại Tòa án, các bên có thể lựa chọn phương thức trọng tài. Hiểu rõ bản chất của hình thức này sẽ giúp các doanh nghiệp chủ động hơn trong việc bảo vệ quyền lợi khi xảy vượt qua các dịch vụ pháp lý liên quan đến tranh chấp thương mại.
Về mặt pháp lý, khái niệm trọng tài thương mại được ghi nhận qua các văn bản quy phạm pháp luật sau:
Nhìn chung, trọng tài là phương thức giải quyết tranh chấp mang tính chất tài phán phi nhà nước (phi chính phủ). Tại đây, các bên tranh chấp đóng vai trò chủ động trong việc lựa chọn người thứ ba (trọng tài viên) để phân xử dựa trên sự tự nguyện và quyền tự định đoạt. Điểm khác biệt cốt lõi giữa trọng tài và hòa giải nằm ở tính chất của phán quyết: Trong khi hòa giải, người thứ ba chỉ đóng vai trò hỗ trợ các bên đạt được sự thống nhất, thì trong tố tụng trọng tài, phán quyết của trọng tài có giá trị cưỡng chế thi hành đối với các bên tranh chấp tương tự như bản án của Tòa án.
Dựa trên cơ cấu tổ chức và tính chất hoạt động, trọng tài thương mại thường được chia thành hai hình thức chính:
Đây là hình thức trọng tài được các bên tranh chấp tự thỏa thuận thành lập nhằm giải quyết một vụ việc cụ thể. Đặc điểm của loại hình này bao gồm:
Đây là hình thức tổ chức chuyên nghiệp và chặt chẽ hơn, được vận hành dưới dạng các Trung tâm trọng tài, Ủy ban trọng tài hoặc Viện trọng tài. Đặc điểm nhận diện bao gồm:
Để một vụ việc có thể được đưa ra giải quyết bằng phương thức trọng tài, các bên phải xác lập được "thỏa thuận trọng tài". Thỏa thuận này có thể được lập trước hoặc sau khi tranh chấp xảy ra, dưới dạng một điều khoản trong hợp đồng hoặc một văn bản thỏa thuận riêng biệt. Theo quy định pháp luật, thỏa thuận trọng tài bắt buộc phải được lập thành văn bản. Các trường hợp sau đây được coi là hình thức văn bản hợp lệ:
Tuy nhiên, các bên cần lưu ý rằng một thỏa thuận trọng tài có thể bị tuyên bố vô hiệu nếu rơi vào các trường hợp sau:
Việc hiểu rõ các quy định về thẩm quyền và tính hợp lệ của thỏa thuận trọng tài là cực kỳ quan trọng để tránh việc tranh chấp bị đình trệ hoặc phải chuyển sang Bản án về Tranh chấp đòi lại tài sản tại Tòa án do thỏa thuận ban đầu không có giá trị pháp lý. Trong các vụ việc phức tạp liên quan đến quyền sở hữu, nếu phát sinh tranh chấp về việc Có được chuộc lại tài sản bị người khác bán hoặc các vấn đề tài sản tương tự, việc xác định đúng cơ quan giải quyết (Trọng tài hay Tòa án) sẽ giúp tiết kiệm thời gian và chi phí cho doanh nghiệp.
