Trong đời sống dân sự, việc con cái (người chưa thành niên) tự ý định đoạt tài sản thuộc sở hữu của cha mẹ là tình huống pháp lý khá phổ biến. Vấn đề phát sinh khi bên mua tài sản không đồng ý trả lại tài sản và yêu cầu thực hiện giao dịch đã hoàn tất. Bài viết dưới đây sẽ phân tích tính pháp lý của giao dịch này dựa trên các quy định của Bộ luật Dán sự 2015 để xác định liệu chủ sở hữu có thể chuộc lại tài sản hay không.
Trong đời sống dân sự, việc con cái (người chưa thành niên) tự ý định đoạt tài sản thuộc sở hữu của cha mẹ là tình huống pháp lý khá phổ biến. Vấn đề phát sinh khi bên mua tài sản không đồng ý trả lại tài sản và yêu cầu thực hiện giao dịch đã hoàn tất. Bài viết dưới đây sẽ phân tích tính pháp lý của giao dịch này dựa trên các quy định của Bộ luật Dán sự 2015 để xác định liệu chủ sở hữu có thể chuộc lại tài sản hay không.
Một người cha có con trai 14 tuổi (gọi là A). Do nhu cầu cá nhân, A đã tự ý bán chiếc xe đạp (tài sản thuộc sở hữu của người cha) cho ông B với giá 1,9 triệu đồng. Khi người cha phát hiện và tìm gặp ông B để thương lượng chuộc lại chiếc xe thì ông B từ chối vì cho rằng quyền sở hữu đã chuyển giao kể từ khi giao dịch hoàn tất. Người cha muốn biết liệu mình có thể đòi lại tài sản đã bán được không và cần thực hiện các bước pháp lý nào để lấy lại chiếc xe.
Để xác định giao dịch bán xe giữa A và ông B có hiệu lực hay không, cần xem xét điều kiện về độ tuổi và thẩm quyền xác lập giao dịch của người thực hiện. Theo quy định tại Bộ luật Dân sự 2015, các yếu tố sau đây đóng vai trò quyết định:
Dựa trên các quy định nêu trên, việc xem xét giao dịch giữa A (14 tuổi) và ông B cần dựa vào hai yếu tố chính:
Thứ nhất, về sự đồng ý của người đại diện: A hiện tại 14 tuổi, thuộc nhóm đối tượng từ đủ 6 đến dưới 15 tuổi. Theo luật định, mọi giao dịch liên quan đến tài sản giá trị (như xe đạp) phải có sự đồng ý của cha mẹ (người đại lập theo pháp luật). Trong trường hợp này, người cha không hề hay biết và không có sự đồng ý cho phép A bán chiếc xe. Do đó, yếu tố về thẩm quyền xác lập giao dịch đã không được thỏa mãn.
Thứ hai, về tính chất của giao dịch: Pháp luật cho phép người từ 6 đến dưới 15 tuổi tự thực hiện các giao dịch phục vụ nhu cầu sinh hoạt hàng ngày phù hợp với lứa tuổi. Tuy nhiên, việc bán một tài sản có giá trị (1,9 triệu đồng) không được coi là giao dịch phục vụ nhu cầu sinh hoạt hằng ngày của trẻ em mà là hành vi định đoạt tài sản của người khác. Vì vậy, giao dịch dân sự do người chưa thành niên thực hiện trong trường hợp này không đủ điều kiện để được coi là giao dịch hợp pháp nếu thiếu sự đồng ý của cha mẹ.
Từ các phân tích trên, có thể kết luận: Giao dịch bán xe giữa A và ông B là giao dịch dân sự vô hiệu do vi phạm quy định về người đại diện theo pháp luật. Khi giao dịch vô hiệu, các bên phải hoàn trả cho nhau những gì đã nhận.
Để lấy lại chiếc xe đạp, chủ sở hữu có thể thực hiện theo các phương án sau:
1. Phương án thương lượng, hòa giải: Đây là phương án tối ưu và ít tốn kém nhất. Người cha nên gặp trực tiếp ông B để trình bày về tình trạng pháp lý của giao dịch (giao dịch vô hiệu do con chưa đủ tuổi định đoạt). Mục tiêu là thuyết phục ông B hoàn trả lại chiếc xe và người cha sẽ thanh toán lại số tiền 1,Y triệu đồng cho ông B. Việc hòa giải giúp tránh các xung đột không đáng có giữa các bên trong khu vực dân cư.
2. Phương án khởi kiện tại Tòa án: Trong trường hợp ông B vẫn kiên quyết không trả xe và coi việc mua bán là hợp pháp, người cha có quyền yêu cầu Tòa án nhân dân có thẩm quyền tuyên bố giao dịch giữa A và ông B là vô hiệu theo quy định tại Điều 125 Bộ luật Dân sự. Khi có bản án hoặc quyết định của Tòa án về việc giao dịch vô hiệu, các bên sẽ phải khôi phục lại tình trạng ban đầu, nghĩa là ông B phải trả lại xe cho người cha.
Tuy nhiên, cần lưu ý rằng trong quá trình giải quyết, nếu ông B không biết và không thể biết được việc A tự ý bán xe (tức là ông B không có lỗi), thì cần xem xét các quy định về người thứ ba ngay tình trong Bộ luật Dân sự để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên liên quan theo đúng quy định pháp luật hiện hành.
