Thủ tục cầm cố tài sản

Khái niệm về cầm cố tài sản

Cầm cố tài sản là một biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ dân sự, theo đó bên cầm cố giao tài sản thuộc quyền sở hữu của mình cho bên nhận cầm cố để bảo đảm việc thực hiện một nghĩa vụ nhất định. Việc nắm giữ tài sản này giúp bên nhận cầm cố có cơ sở để xử lý nếu bên cầm cố không hoàn thành nghĩa vụ như đã cam kết.

Để hiểu rõ hơn về các khía cạnh pháp lý liên quan, người dân cần phân biệt rõ giữa thế chấp và cầm cố tài sản nhằm tránh những nhầm lẫn trong quá trình xác lập giao dịch.

Hình thức và hiệu lực của cầm cố tài sản

Hình thức thực hiện

Theo quy định tại Bộ luật Dân sự 2015, việc cầm cố tài sản phải được lập thành văn bản. Hình thức này có thể được thể hiện dưới dạng một hợp đồng cầm cố tài sản riêng biệt hoặc được ghi nhận trực tiếp như một điều khoản trong hợp đồng chính (hợp đồng vay, hợp đồng mua bán...).

Hiệu lực pháp lý

Căn cứ Điều 310 Bộ luật Dân sự 2015 về hiệu lực của cầm cố tài sản:

• Hiệu lực đối với các bên: Hợp đồng cầm cố có giá trị pháp lý kể từ thời điểm các bên tiến hành giao kết, trừ khi các bên có thỏa thuận khác hoặc pháp luật có quy định khác.
• Hiệu lực đối kháng với người thứ ba: Việc cầm cố tài sản có hiệu lực đối kháng với bên thứ ba kể từ thời điểm bên nhận cầm cố thực tế nắm giữ tài sản. Riêng trường hợp đối tượng cầm cố là bất động sản (nếu luật cho phép) thì hiệu lực đối kháng chỉ phát sinh kể từ thời điểm việc cầm cố được đăng ký theo quy định.

Thời hạn cầm cố tài sản

Về mặt pháp lý, thời hạn cầm cố không có một con số cố định mà phụ thuộc vào sự tự nguyện thỏa thuận giữa bên cầm cố và bên nhận cầm cố. Trong trường hợp các bên không đưa ra mốc thời gian cụ thể, thời hạn cầm cố sẽ được tính kéo dài cho đến khi nghĩa vụ chính (nghĩa vụ được bảo đảm) chấm dứt.

Quyền và nghĩa vụ của các bên trong giao dịch

Để đảm bảo việc cầm cố tài sản đúng luật, các bên cần tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về quyền và trách nhiệm sau đây:

1. Đối với bên cầm cố

Căn cứ Điều 311 Bộ luật Dân sự 2015, bên cầm cố có các nghĩa vụ trọng yếu:

• Phải bàn giao tài sản cầm cố cho bên nhận cầm cố theo đúng nội dung đã thỏa thuận trong hợp đồng.
• Có trách nhiệm thông báo cho bên nhận cầm cố về bất kỳ quyền lợi nào của người thứ ba liên quan đến tài sản cầm cố (nếu có). Nếu không thực hiện nghĩa vụ thông báo, bên nhận cầm cố có quyền hủy bỏ hợp đồng và yêu cầu bồi thường thiệt hại hoặc tiếp tục duy trì hợp đồng nhưng phải chấp nhận các quyền của người thứ ba đó.
• Thanh toán các chi phí hợp lý phục vụ việc bảo quản tài sản cầm cố, trừ khi có thỏa thuận khác giữa hai bên.

Bên cạnh nghĩa vụ, theo Điều 3ym 312 Bộ luật Dân sự 2015, bên cầm cố còn có quyền yêu cầu bên nhận cầm cố chấm dứt việc sử dụng tài sản nếu việc sử dụng đó làm tài sản có nguy cơ giảm sút giá trị; yêu cầu trả lại tài sản và giấy tờ liên quan khi nghĩa vụ được bảo đảm đã chấm dứt; yêu cầu bồi thường thiệt hại hoặc thực hiện các quyền định đoạt (bán, thay thế, tặng cho) nếu được bên nhận cầm cố đồng ý.

2. Đối với bên nhận cầm cố

Căn cứ Điều 313 Bộ luật Dân sự 2015, bên nhận cầm cố phải thực hiện các nghĩa vụ:

• Có trách nhiệm bảo quản, giữ gìn tài sản cầm cố. Nếu để xảy ra tình trạng mất mát, thất lạc hoặc làm hư hỏng tài sản, bên nhận cầm cố phải bồi thường thiệt hại cho bên cầm cố.
• Không được tự ý bán, trao đổi, tặng cho hoặc sử dụng tài sản cầm cố để bảo đảm cho một nghĩa vụ khác.
• Không được tự ý cho thuê, cho mượn hoặc khai thác công dụng, hưởng hoa lợi, lợi tức từ tài sản trừ khi có thỏa thuận khác giữa các bên.
• Phải hoàn trả lại tài sản và các giấy tờ liên quan khi nghĩa vụ được bảo đảm đã chấm dứt hoặc đã được thay thế bằng biện pháp bảo đảm khác.

Về quyền lợi, theo Điều 314 Bộ luật Dân sự 2015, bên nhận cầm cố có quyền yêu cầu người đang chiếm hữu trái pháp luật trả lại tài sản; có quyền xử lý tài sản cầm cố theo phương thức đã thỏa thuận hoặc theo quy trình pháp luật; và được hưởng hoa lợi, lợi tức từ tài sản nếu các bên có thỏa thuận trước.

Căn cứ chấm dứt việc cầm cố tài sản

Theo quy định tại Điều 315 Bộ luật Dân sự 2015, quan hệ cầm cố tài sản sẽ kết thúc trong các trường hợp sau:

• Nghĩa vụ được bảo đảm bằng biện pháp cầm cố đã được hoàn thành hoặc chấm dứt.
• Việc cầm cố tài sản được các bên hủy bỏ hoặc được thay thế bằng một biện pháp bảo đảm khác phù hợp hơn.
• Tài sản cầm cố đã được xử lý để thanh toán nghĩa vụ (như bán đấu giá, phát mại).
• Các trường hợp chấm dứt khác theo thỏa thuận tự nguyện của các bên trong hợp đồng.