tranh chấp đất đai là gì? các dạng tranh chấp đất đai? Nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng này như thế nào? Tranh chấp về quyền sử dụng
Cùng với sự phát triển kinh tế - xã hội và giá trị quyền sử dụng đất ngày càng tăng, các vụ việc liên quan đến đất đai cũng gia tăng nhanh chóng. Bài viết phân tích các dạng tranh chấp đất đai phổ biến và những nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng này theo khung pháp luật đất đai năm 2019.
Theo quy định pháp luật, tranh chấp đất đai cơ bản gồm ba loại: tranh chấp về quyền sử dụng đất; tranh chấp về tài sản gắn liền với quyền sử dụng đất; và tranh chấp về quyền sử dụng đất liên quan đến địa giới đơn vị hành chính. Trên thực tế thường gặp các dạng cụ thể sau:
Ngoài ra còn các dạng như tranh chấp làm thiệt hại đến việc sử dụng đất, tranh chấp tài sản gắn liền với đất, tranh chấp đất trong vụ án ly hôn.
Hệ thống pháp luật đất đai trong thời gian dài còn chồng chéo, thiếu đồng bộ và ban hành ở nhiều thời điểm khác nhau, dẫn tới việc vận dụng khác nhau giữa các địa phương cho cùng một vấn đề. Việc chuyển từ thừa nhận nhiều hình thức sở hữu sang chế độ đất đai thuộc sở hữu toàn dân, rồi mở rộng quyền cho "quyền sử dụng đất", khiến cán bộ và người dân khó nắm bắt kịp thời. Trong đền bù, thu hồi đất, giải phóng mặt bằng vẫn còn tình trạng thiếu công bằng giữa các nhóm đối tượng.
Đây là nguyên nhân chủ yếu. Hồ sơ địa chính chưa đầy đủ, đồng bộ; công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất chậm; việc chỉnh lý biến động đất đai không được cập nhật thường xuyên. Việc giao đất, cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất tiến hành chậm, hồ sơ thất lạc, dẫn đến thiếu căn cứ pháp lý để xác định quyền sử dụng và quản lý đất đai, nhất là ở những vùng quan hệ đất đai phức tạp.
Khi đất đai trở thành tài sản có giá trị cao, tình trạng lấn chiếm diễn ra phổ biến nhưng không được phát hiện, xử lý kịp thời. Giá trị kinh tế lớn cũng làm phát sinh nhiều tranh chấp giữa các thành viên trong gia đình, dòng tộc, đặc biệt sau khi người để lại tài sản qua đời, dẫn đến việc hủy bỏ các thỏa thuận, hợp đồng tặng cho trước đó.
Nhận thức của một bộ phận người dân về quan hệ đất đai chưa phù hợp với quy định pháp luật; vẫn còn việc giải quyết xung đột theo phong tục, tập quán thay vì căn cứ pháp luật. Bên cạnh đó, một bộ phận cán bộ vì vụ lợi đã cố tình vi phạm chính sách pháp luật đất đai như giao đất trái thẩm quyền, sai đối tượng, sai thủ tục, gây khiếu kiện kéo dài và làm giảm lòng tin của nhân dân.
