Trong thực tế đời sống, việc phân chia di sản thừa kế thường phát sinh nhiều tình huống phức tạp, đặc biệt là khi người thừa kế đang trong quá trình thi hành án hoặc có các hành vi vi phạm pháp luật. Một câu hỏi thường gặp là: Người đang chấp hành hình phạt tù về tội danh liên quan đến giao thông thì có còn quyền được hưởng di sản thừa kế từ cha mẹ để lại hay không?
Dưới quyết định của cơ quan tư pháp, một người có thể bị hạn chế một số quyền công dân nhất định. Tuy nhiên, việc mất quyền thừa kế không mặc nhiên xảy ra đối với mọi loại tội danh. Để hiểu rõ hơn về trường hợp này, cần xem xét các quy định cụ thể tại Bộ luật Dân sự 2015.
Theo quy định tại Điều 621 Bộ luật Dân sự 2015, pháp luật chỉ tước bỏ quyền hưởng di sản của một nhóm đối tượng cụ thể dựa trên tính chất nghiêm trọng của hành vi xâm phạm đến người để lại di sản. Cụ thể, những trường hợp sau đây không được quyền hưởng di sản:
Tuy nhiên, pháp luật cũng dành một ngoại lệ tại Khoản 2 Điều 621: Những đối tượng nêu trên vẫn có thể được hưởng di sản nếu người để lại di sản đã biết trước các hành vi vi phạm đó nhưng vẫn tự nguyện cho họ hưởng thông qua di chúc.
Trong trường hợp người chết không để lại di chúc hoặc di chúc không hợp pháp, việc phân chia tài sản sẽ được thực hiện theo trình tự thừa kế theo pháp luật. Theo Điều 649 và Điều 650 Bộ luật Dân sự 2015, thừa kế theo pháp luật được áp dụng dựa trên các hàng thừa kế đã được định sẵn khi không có văn bản định đoạt hợp lệ.
Để đảm bảo quyền lợi hợp pháp của các thành viên trong gia đình, việc nắm rõ thủ tục khai nhận di sản thừa kế theo quy định của pháp luật là vô cùng cần thiết. Việc phân chia này dựa trên thứ tự ưu tiên tại Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015:
Nguyên tắc phân chia rất rõ ràng: Những người ở cùng một hàng thừa kế sẽ được hưởng phần di sản bằng nhau. Người ở hàng thừa kế sau chỉ được hưởng di sản nếu không còn ai ở hàng thừa kế trước do đã chết, không có quyền hưởng di sản, bị truất quyền hưởng di sản hoặc từ chối nhận di sản.
Dựa trên tình huống nêu trên: Một người đang chấp hành hình phạt tù do vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ (gây tai nạn) và muốn hưởng di sản là đất đai từ cha mẹ để lại.
Thứ nhất, về tư cách hưởng di sản: Hành vi gây tai nạn giao thông (dù có hậu quả nghiêm trọng) nếu không thuộc nhóm hành vi cố ý xâm phạm tính mạng, sức khỏe hoặc ngược đãi người để lại di sản theo Điều 621 thì người này vẫn được pháp luật công nhận quyền thừa kế. Việc thi hành án tù về tội danh liên quan đến trật tự an toàn giao thông không làm mất đi quyền thừa kế tài sản của cha mẹ.
Thứ hai, về mức hưởng di sản: Nếu cha mẹ để lại đất đai mà không có di chúc, tài sản này sẽ được chia đều cho những người thuộc hàng thừa kế thứ nhất. Trong trường hợp này, nếu người chồng và các anh chị em ruột khác đều thuộc hàng thừa kế thứ nhất (con của người chết), thì mỗi người sẽ nhận được một phần di sản bằng nhau. Nếu có tranh chấp phát sinh về việc ai là người thực sự có quyền lợi tại đây, các bên cần lưu ý xem xét tư cách người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan có được từ bỏ tư cách tham gia tố tụng dân sự của mình không để bảo vệ quyền lợi chính đáng.
Tóm lại, việc bị kết án tù do vi phạm luật giao thông không đồng nghĩa với việc mất quyền thừa kế. Quyền lợi này chỉ bị tước bỏ khi có hành vi xâm phạm trực tiếp đến tính mạng, sức khỏe hoặc nghĩa vụ nuôi dưỡng đối với người để lại di sản.
