Quá trình sử dụng loại tiền ảo này cũng xảy ra rất nhiều tranh chấp. Vậy tranh chấp về bitcoin hiện nay được giải quyết thế nào?
Trong các giao dịch dân sự hiện nay, việc xác định Bitcoin có được coi là một loại tài sản hay không đóng vai trò quyết định đến tính hợp pháp của các quan hệ giao dịch. Để làm rõ vấn đề này, cần đối chiếu với các quy định tại Bộ luật Dân sự 2015.
Theo Điều 105 Bộ luật Dân sự 2015 về tài sản:
Dựa trên các quy định pháp luật hiện hành, Bitcoin không được công nhận là tài sản vì những lý do sau:
Căn cứ theo các quy định về đơn vị tiền tệ và quản lý ngoại hối, Bitcoin không được xem là đồng tiền hợp pháp của Việt Nam. Cụ thể, tại Điều 16 và Điều 17 Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam 2010, Bitcoin không nằm trong danh mục các đơn vị tiền tệ do Nhà nước phát hành và quản lý. Đồng thời, theo quy định về ngoại hối, Bitcoin cũng không được coi là ngoại tệ hay đối tượng của quan hệ ngoại hối vì nó không đại diện cho đồng tiền của bất kỳ quốc gia nào.
Về mặt vật chất, "vật" được hiểu là một bộ phận của thế giới vật chất tồn tại dưới dạng rắn, lỏng, khí mà con người có thể chiếm hữu, kiểm soát (như nhà cửa, xe cộ...). Bitcoin tồn tại dưới dạng dữ liệu số, không có hình thái vật chất cụ thể để đáp ứng định nghĩa về "vật". Đối với "giấy tờ có giá", loại hình này phải do các chủ thể được pháp luật cho phép phát hành (như trái phiếu, cổ phiếu, hối phiếu...). Hiện nay, chưa có cơ quan nào tại Việt Nam được cấp thẩm quyền phát hành Bitcoin dưới dạng giấy tờ có giá.
Theo Điều 115 Bộ luật Dân sự 2015, quyền tài sản là quyền trị giá được bằng tiền, bao gồm quyền sở hữu trí tuệ, quyền sử dụng đất và các quyền tài sản khác. Do Bitcoin tồn tại dưới dạng đồng tiền ảo, chưa có khung pháp lý xác lập nó như một quyền tài sản hợp pháp, nên không thể áp dụng các quy định về bảo hộ quyền sở hữu đối với loại hình này.
Mặc dù chưa được pháp luật công nhận là tài sản, nhưng thực tế các giao dịch mua bán, trao đổi Bitcoin vẫn diễn ra phổ biến dưới hình thức các hợp đồng dân sự. Do các bên thường mặc định coi Bitcoin là một loại tài sản để giao kết, dẫn đến nhiều tranh chấp phát sinh như:
Đáng chú ý, nếu trong quá trình giao dịch xuất hiện các hành vi như dùng thủ đoạn gian dối hoặc sử dụng công nghệ cao để chiếm đoạt Bitcoin, vụ việc có thể không dừng lại ở tranh chấp dân sự mà sẽ chuyển sang dấu hiệu tội phạm hình sự. Trong một số trường hợp phức tạp về quyền sở hữu tài sản khác, người dân có thể tham khảo thêm các Bản án về Tranh chấp đòi lại tài sản để thấy rõ cách thức xử lý của Tòa án đối với các đối tượng có thực thể vật chất.
Việc giải quyết các tranh chấp liên quan đến Bitcoin gặp rất nhiều khó khăn về mặt pháp lý do sự thiếu vắng khung pháp lý điều chỉnh cụ thể. Căn cứ Điều 26 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, Tòa án có thẩm quyền giải quyết các tranh chấp về quyền sở hữu tài sản hoặc tranh chấp hợp đồng dân sự. Tuy nhiên, vì Bitcoin không được coi là tài sản, nên Tòa án sẽ không thụ lý các yêu cầu khởi kiện mà người khởi kiện yêu cầu giải quyết dưới hình thức "tranh chấp tài sản".
Về tính hiệu lực của giao dịch, theo Điểm c Khoản 1 Điều 117 Bộ luật Dân sự 2015, một giao dịch dân sự chỉ có hiệu lực khi mục đích và nội dung không vi phạm điều cấm của luật và không trái đạo đức xã hội. Hiện nay, tại Chỉ thị 10/CT-TTg, Thủ tướng Chính phủ đã yêu cầu các cơ quan chức năng (Ngân hàng Nhà nước, Bộ Công an, Bộ Tài chính) phải kiểm soát, ngăn chặn và xử lý việc thực hiện các giao dịch liên quan đến tiền ảo trái pháp luật. Điều này đồng nghĩa với việc các giao dịch có đối tượng là Bitcoin đang được xem xét là vi phạm điều cấm, do đó không thể coi là giao dịch dân sự hợp pháp để Tòa án bảo vệ.
Các cá nhân, tổ chức tham gia vào việc phát hành hoặc sử dụng Bitcoin có thể đối mặt với các chế tài nghiêm khắc:
Tóm lại, do Bitcoin chưa được pháp luật Việt Nam thừa nhận là tài sản và các giao dịch liên quan đang nằm trong tầm kiểm soát chặt chẽ của Nhà nước, việc đầu tư vào loại hình này tiềm ẩn rủi ro pháp lý cực lớn. Người tham gia cần hết sức thận trọng để tránh rơi vào các Dịch vụ pháp lý liên quan đến tranh chấp thương mại hoặc các rủi ro hình sự không đáng có. Nếu phát sinh các vấn đề về Giải quyết xung đột pháp luật về quyền sở hữu, cần tìm đến các cơ quan chức năng hoặc chuyên gia pháp lý để được tư vấn chính xác.
