Tổ chức xã hội là gì? Khái niệm, đặc điểm, phân loại các loại tổ chức xã hội. Có 5 loại tổ chức xã hội ở Việt Nam là tổ chức chính trị
Các loại tổ chức xã hội là một bộ phận quan trọng trong hệ thống chính trị - xã hội ở Việt Nam, được hình thành trên cơ sở tự nguyện của các thành viên nhằm bảo vệ quyền và lợi ích chung. Bài viết làm rõ khái niệm, đặc điểm và cách phân loại các loại tổ chức xã hội theo quy định pháp luật.
Tổ chức xã hội là tập hợp những cá nhân, tổ chức cùng chung mục đích, cùng giai cấp, nghề nghiệp hoặc sở thích, tự nguyện thành lập và hoạt động theo điều lệ do chính các thành viên lập nên, phù hợp với quy định của pháp luật. Trong nhiều trường hợp được pháp luật cho phép, tổ chức xã hội còn nhân danh Nhà nước hoặc tham gia thực hiện một số hoạt động quản lý nhà nước.
Điểm khác biệt cơ bản của tổ chức xã hội so với các loại tổ chức khác là hoạt động không vì mục đích lợi nhuận; mục tiêu chính là bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các thành viên trong tổ chức.
Ở Việt Nam, các loại tổ chức xã hội thường được phân thành năm nhóm cơ bản như sau:
Là tổ chức mà các thành viên hoạt động cùng hướng tới một khuynh hướng chính trị cụ thể, đại diện cho một giai cấp hoặc lực lượng xã hội. Tổ chức chính trị gắn với việc giành và giữ chính quyền. Ở nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, chỉ có duy nhất một tổ chức chính trị cầm quyền là Đảng Cộng sản Việt Nam.
Mang màu sắc chính trị đặc trưng, đứng ra đại diện cho ý chí của các tầng lớp trong xã hội đối với hoạt động của bộ máy Nhà nước, góp phần xây dựng và bảo vệ đất nước. Tổ chức hoạt động theo nguyên tắc tập trung dân chủ, có hệ thống từ trung ương đến địa phương. Các tổ chức chính trị - xã hội hiện nay gồm: Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Công đoàn, Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, Hội Cựu chiến binh Việt Nam và Hội Nông dân Việt Nam.
Trong khối doanh nghiệp, Công đoàn là một tổ chức chính trị - xã hội tiêu biểu; vấn đề thành lập công đoàn được nhiều người quan tâm (xem thêm: Trong doanh nghiệp có bắt buộc phải thành lập công đoàn không?).
Được thành lập dựa trên sáng kiến, nhu cầu của cơ quan Nhà nước nhằm hỗ trợ Nhà nước giải quyết một số vấn đề xã hội cụ thể. Loại hình này hoạt động theo phương châm tự quản, không mang tính quyền lực chính trị, cơ cấu do tổ chức tự quyết định và mọi hoạt động đều tự nguyện, song vẫn chịu sự quản lý của cơ quan Nhà nước.
Hình thành dựa trên sáng kiến của Nhà nước, do cộng đồng dân cư trên một địa bàn cụ thể bầu ra dưới các tên gọi như tổ dân phố, thôn, tổ hòa giải cơ sở… nhằm quản lý các công việc mang tính cộng đồng hoặc được Nhà nước ủy quyền. Tổ chức tự quản thực hiện nhiệm vụ trong phạm vi nhất định tại địa phương mà không chịu sự quản lý trực tiếp của Nhà nước.
Hình thành trên cơ sở cùng công việc, cùng sở thích hoặc một số điểm chung khác, được thành lập dựa trên quyền tự do lập hội của công dân và hoạt động theo điều lệ phù hợp với quy định pháp luật.
Các loại tổ chức xã hội góp phần phát huy quyền làm chủ của nhân dân, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các thành viên, đồng thời hỗ trợ Nhà nước trong quản lý và phát triển đời sống cộng đồng. Việc hiểu rõ đặc điểm và cách phân loại tổ chức xã hội giúp công dân tham gia đúng quy định và phát huy vai trò của mình trong xã hội.
