Án lệ số 03/2016/AL được Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao thông qua ngày 06 tháng 4 năm 2016 và được công bố
Án lệ số 03/2016/AL được Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao thông qua ngày 06 tháng 4 năm 2016 và được công bố theo Quyết định 220/QĐ-CA của Chánh án Tòa án nhân dân tối cao. Đây là một án lệ quan trọng trong việc giải quyết các tranh chấp về tài sản chung của vợ chồng, đặc biệt là vấn đề tặng cho quyền sử dụng đất giữa các thành viên trong gia đình.
Án lệ này giải quyết tình huống pháp lý cụ thể như sau: Khi cha mẹ đã cho vợ chồng người con một diện tích đất và vợ chồng người con đã tiến hành xây dựng nhà kiên cố trên diện tích đó để làm nơi ở; tại thời điểm xây dựng, cha mẹ và các thành viên khác trong gia đình không có ý kiến phản đối. Đồng thời, vợ chồng người con đã sử dụng nhà, đất một cách liên tục, công khai, ổn định và đã thực hiện việc kê khai, được cơ quan có thẩm quyền cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Trong trường hợp này, cơ quan xét xử phải xác định rằng vợ chồng người con đã được tặng cho quyền sử dụng đất.
Nội dung này đóng vai trò là căn cứ để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên khi việc chuyển dịch tài sản (tặng cho) diễn ra dưới hình thức thực tế, dù có thể chưa hoàn tất đầy đủ các thủ tục văn bản theo quy định về văn bản mua bán hoặc tặng cho tài sản tại thời điểm đó.
Vụ án phát sinh từ tranh chấp giữa chị Đỗ Thị Hồng (nguyên đơn) và anh Phạm Gia Nam (bị đơn) về việc ly hôn và chia tài sản chung. Vợ chồng chị Hồng và anh Nam kết hôn năm 1992, có hai con chung. Trong quá trình chung sống, vợ chồng đã xây dựng một ngôi nhà hai tầng trên diện tích 80m2 tại huyện Thường Tín, Hà Nội.
Về tranh chấp đất đai:
Về các nghĩa vụ tài chính khác: Chị Hồng yêu cầu phân chia các khoản nợ vay từ người thân (vàng và tiền mặt) mà chị cho rằng là nợ chung của hai vợ chồng, tuy nhiên phía anh Nam không đồng ý với một số khoản vay không có chứng cứ rõ ràng.
Tại Bản án sơ thẩm số 03/2011/HNGĐ-ST, Tòa án nhân dân huyện Thường Tín đã tuyên: Chị Hồng được ly hôn; giao con chung cho chị nuôi dưỡng; xác nhận nhà là tài sản chung nhưng quyền sử dụng đất thuộc về hộ gia đình ông Phạm Gia Phấp. Tòa buộc vợ chồng anh Nam phải trả lại đất cho ông Phác và hoàn trả giá trị tương ứng cho chị Hồng.
Tuy nhiên, sau khi có quyết định giám đốc thẩm từ Tòa dân sự Tòa án nhân dân tối cao (Quyết định số 208/2013/DS-GĐT), nội dung về quan hệ tài sản đã được xem xét lại. Việc xác định nguồn gốc đất và ý chí tặng cho của chủ sở hữu ban đầu là yếu tố then chốt để quyết định tài sản này là tài sản riêng hay tài sản chung trong thời kỳ hôn nhân, tương tự như cách thức xử lý các vấn đề chính sách pháp luật nổi bật về quyền sở hữu tài sản.
Để giải quyết các tranh chấp liên quan đến việc xác lập quyền sở hữu và phân chia tài sản khi ly hôn, các cơ quan tố tụng dựa trên các quy định pháp luật tại thời điểm xét xử như sau:
Án lệ này là bài học quan trọng cho các bên trong việc thực hiện các giao dịch tặng cho bất động sản. Việc chỉ thỏa thuận miệng mà không lập văn bản hoặc không thực hiện đăng ký biến động tại cơ quan nhà nước có thể dẫn đến những tranh chấp kéo dài, đặc biệt khi có sự thay đổi về nhân thân hoặc quyền lợi của các thành viên khác trong gia đình như trường hợp thời hạn tối thiểu và giới hạn người mua trong các giao dịch nhà ở khác.
