luật thi hành án hình sự ghi nhận rất cụ thể những vấn đề liên quan đến công tác thi hành án, đảm bảo cho công tác thi hành án được diễn ra có hiệu quả
Thi hành án hình sự là một hoạt động mang tính quyền lực Nhà nước nhằm thực hiện bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật của Tòa án trên thực tế. Để đảm bảo quá trình này diễn ra đúng quy định, hệ thống pháp luật Việt Nam đã ghi nhận cụ thể các nguyên tắc, quyền và nghĩa vụ của các bên liên quan. Dưới đây là những nội dung trọng tâm về công tác thi hành án hình sự dựa trên các quy định pháp luật hiện hành.
Hoạt động thi hành án hình sự được thực hiện dựa trên các nguyên tắc cốt lõi nhằm đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật và quyền con người, cụ thể bao gồm:
Những nguyên tắc này đóng vai trò nền tảng, giúp các hình phạt được quy định tại Bộ luật hình sự hiện hành được thực thi một cách công bằng và nhân văn.
Với việc áp dụng Luật thi hành án hình sự 2019, pháp luật đã có những điều chỉnh quan trọng nhằm hoàn thiện cơ chế quản lý và bảo vệ quyền lợi của người chấp hành án.
Đối với người bị tạm đình chỉ thi hành án do có dấu hiệu mắc bệnh tâm thần hoặc các bệnh khác làm mất khả năng nhận thức, pháp luật quy định quy trình kiểm tra sức khỏe chặt chẽ. Sau khi được trưng cầu giám định pháp y tâm thần:
Kinh phí cho việc giám định sẽ do Cơ quan thi hành án hình sự công an cấp tỉnh hoặc cấp quân khu chi trả.
Pháp luật hiện hành mở rộng danh mục các quyền lợi mà phạm nhân được hưởng, bao gồm: bảo vệ an toàn tính mạng, thân thể; được phổ biến nội quy; được đảm bảo chế độ ăn, ở, mặc, chăm sóc y tế và sinh hoạt văn hóa; được gặp gỡ, liên lạc với thân nhân và thực hiện giao dịch dân sự. Đồng thời, phạm nhân cũng có nghĩa vụ chấp hành nghiêm chỉnh các quyết định của cơ quan quản lý và nội quy của cơ sở giam giữ.
Khi tiếp nhận người chấp hành án phạt tù, cơ quan chức năng có trách nhiệm kiểm tra thông tin và khám sức khỏe. Đặc biệt, việc kiểm tra cơ thể để ngăn chặn các vật cấm (vũ khí, chất gây nghiện, ma túy, tiền, ngoại tệ, thiết bị điện tử trái phép...) phải được thực hiện tại nơi kín đáo. Quy định này yêu cầu cán bộ nam thực hiện kiểm tra nam giới và cán bộ nữ thực hiện kiểm tra nữ giới nhằm đảm bảo sự tôn trọng đối với người chấp hành án.
So với Luật thi hành án hình sự 2010, quy định mới đã mở rộng các đối tượng được giam giữ riêng (tổng cộng lên đến 8 nhóm), bao gồm cả phạm nhân là người đồng tính. Ngoài ra, phạm nhân hiện nay có quyền nhận quà là tiền hoặc đồ vật từ thân nhân qua đường bưu điện (không quá 02 lần/tháng). Đối với tiền gửi về, phạm nhân phải gửi vào tài khoản quản lý của cơ quan thi hành án và sử dụng thông qua sổ lưu ký để mua nhu yếu phẩm.
Đối với người được hưởng án treo, pháp luật cũng có những hướng dẫn cụ thể về việc xét rút ngắn thời gian thử thách. Theo Thông tư liên tịch 08/2012/TTLT-BCA-BQP-TANDTC-VKSNDTC, việc rút ngắn thời gian thử thách được xem xét khi đáp ứng đủ các điều kiện:
Đáng chú ý, nếu người được hưởng án treo lập công (như giúp cơ quan chức năng bắt tội phạm, cứu người, cứu tài sản...) hoặc mắc bệnh hiểm nghèo (ung thư giai đoạn cuối, HIV/AIDS giai đoạn có triệu chứng lâm sàng nặng...), Tòa án có thể quyết định rút ngắn hết thời gian thử thách còn lại.
