Bữa ăn cuối cùng của tử tù có ý nghĩa nhân đạo sâu sắc với những người chuẩn bị bị thi hành án tử hình. Theo quy định hiện hành
Bữa ăn cuối cùng của tử tù mang ý nghĩa nhân đạo sâu sắc đối với những người chuẩn bị bị thi hành án tử hình. Trong các tác phẩm điện ảnh, chúng ta thường thấy hình ảnh tử tù được thưởng thức một bữa ăn thịnh soạn nhất trước khi đối mặt với hình phạt cao nhất của pháp luật. Vậy thực tế quy định pháp luật Việt Nam về định mức bữa ăn này như thế nào?
Tại Việt Nam, các quy định liên quan đến chế độ ăn uống của người bị thi hành án tử hình và người bị tạm giam được phân định rõ ràng dựa trên tính chất của việc chấp hành án. Việc xác định định mức này không nhằm mục đích tạo ra một "bữa tiệc" tùy ý mà là để đảm bảo quyền lợi cơ bản và sự nhân đạo trong quá trình thi hành án.
Căn cứ pháp luật hiện hành, cụ thể tại Khoản 1 Điều 8 Nghị định 82/2011/NĐ-CP thi hành án tử hình bằng hình thức tiêm thuốc độc, quy định về trình tự thi hành án có nêu rõ: Người bị đưa ra thi hành án tử hình được hưởng tiêu chuẩn ăn, uống bằng 05 lần tiêu chuẩn của ngày Lễ, Tết áp dụng đối với người bị tạm giam.
Như vậy, để xác định được bữa ăn này, cần phải căn cứ vào mức ăn trong các ngày lễ, tết của người đang bị tạm giữ, tạm giam. Điều này cho thấy pháp luật không quy định một thực đơn cụ thể (như món ăn yêu thích) mà quy định dựa trên định lượng vật chất.
Để hiểu rõ hơn về "gấp 5 lần tiêu chuẩn ngày Lễ, Tết", chúng ta cần xem xét chế độ ăn của người bị tạm giam. Theo Khoản 1 Điều 4 Nghị định 120/2017/NĐ-CP hướng dẫn Luật Thi hành tạm giữ, tạm giam, định mức ăn trong một tháng của người bị tạm giam bao gồm các thành phần cơ bản như: 17 kg gạo tẻ loại trung bình, 0,5 kg đường, 15 kg rau, 0,7 kg thịt, 0,8 kg cá, 01 kg muối, 0,75 lít nước chấm, 0,1 kg bột ngọt cùng các chi phí về chất đốt, điện và nước sinh hoạt.
Kết hợp với quy định tại Luật Thi hành án hình sự (về việc người bị tạm giam được ăn thêm vào ngày lễ, tết nhưng không quá 5 lần tiêu chuẩn ngày thường), có thể thấy tổng định lượng tối đa cho bữa ăn cuối cùng của tử tù sẽ không vượt quá 10 lần so với tiêu chuẩn ăn ngày thường. Trên thực tế, các cơ sở giam giữ sẽ căn cứ vào định mức này để xây dựng thực đơn cụ thể, đảm bảo đúng quy định pháp luật và tính nhân văn.
Khái niệm "bữa ăn cuối cùng" không chỉ tồn tại trong luật pháp mà còn là một thông lệ lâu đời của nhân loại nhằm xoa dịu tâm lý người sắp bị hành quyết. Tùy vào từng nền văn hóa và giai đoạn lịch sử, quy định này có sự khác biệt lớn.
Ở nhiều nước phương Tây, bữa ăn cuối cùng thường được thực hiện theo nguyện vọng của tử tù trong một hạn mức tài chính nhất định. Ví dụ tại Mỹ, tùy vào từng bang mà chế độ này rất khác nhau:
Hiện nay, các quy định về việc sử dụng chất kích thích như rượu hay thuốc lá trước khi hành quyết tại Mỹ đã bị bãi bỏ nhằm đảm bảo sự bình tĩnh và hợp tác của tử tù.
Tại Trung Quốc cổ đại, lịch sử ghi nhận sự tồn tại của "cơm đoạn đầu". Đây là một nét văn hóa bắt nguồn từ thời Xuân Thu Chiến Quốc, với mục đích thể hiện sự bao dung của người cầm quyền. Người xưa tin rằng việc để tử tù ăn no trước khi chết sẽ giúp họ có một cái chết tôn nghiêm và thuận lợi cho việc đầu thai.
Tại Việt Nam, dù không có các quy định về thực đơn theo sở thích cá nhân như một số quốc gia khác, nhưng việc áp dụng định mức ăn cao hơn nhiều lần so với ngày thường trong những thời điểm đặc biệt chính là minh chứng cho tinh thần nhân đạo của pháp luật Việt Nam. Điều này vừa đảm bảo quyền con người tối thiểu, vừa phù hợp với truyền thống văn hóa dân tộc đối với những người đang phải chịu sự trừng phạt nghiêm khắc nhất của Nhà nước.
Trong quá trình thực hiện các thủ tục tố tụng hoặc khi có các vấn đề phát sinh liên quan đến chế độ của người bị tạm giữ, tạm giam, việc nắm vững các quy định về quy định về ân xá, đặc xá, tha tù trước thời hạn cũng là điều cần thiết để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các đối tượng liên quan.
