Khái niệm về công ty cổ phần
Theo quy định tại khoản 1 Điều 111 Luật Doanh nghiệp 2020, công ty cổ phần là loại hình doanh nghiệp có các đặc điểm pháp lý cơ bản sau đây:
- Vốn điều lệ: Được chia thành nhiều phần có giá trị bằng nhau, gọi là cổ phần.
- Cổ đông: Có thể là cá nhân hoặc tổ chức sở hữu cổ phần. Số lượng cổ đông tối thiểu là 03 và không giới hạn số lượng tối đa. Cổ đông chỉ chịu trách nhiệm về các khoản nợ và nghĩa vụ tài sản khác của doanh nghiệp trong phạm vi số vốn đã góp vào doanh nghiệp.
- Cổ tức: Là lợi nhuận mà cổ đông nhận được từ việc sở hữu cổ phần tại công ty.
- Huy động vốn: Công ty cổ phần có quyền huy động vốn thông qua việc phát hành cổ phiếu.
- Tư cách pháp nhân: Công ty cổ phần có đầy đủ các yếu thuộc để được coi là có tư cách pháp nhân theo Điều 74 Bộ luật Dân sự 2015 sau khi được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp.
Các mô hình tổ chức quản lý trong công ty cổ phần
Căn cứ khoản 2 Điều 137 Luật Doanh nghiệp 2020, một công ty cổ phần có thể lựa chọn tổ chức quản lý theo một trong hai mô hình dưới đây:
Mô hình thứ nhất: Có Ban kiểm soát
Mô hình này bao gồm các cơ quan và chức danh sau:
- Đại hội đồng cổ đông: Là cơ quan quyết định cao nhất của công lập phần, bao gồm tất cả cổ đông có quyền biểu quyết. Theo Điều 138 Luật Doanh nghiệp 2020, Đại hội đồng cổ đông có các quyền và nghĩa vụ trọng yếu như: thông qua định hướng phát triển; quyết định loại cổ phần và tổng số cổ phần được quyền chào bán; quyết định mức cổ tức hằng năm; bầu, miễn nhiệm, bãi nhiệm thành viên Hội đồng quản trị, Kiểm soát viên; quyết định sửa đổi Điều lệ công ty và thông qua báo cáo tài chính hằng năm.
- Hội đồng quản trị: Là cơ quan quản lý công ty. Theo khoản 2 Điều 153 Luật Doanh nghiệp 2020, Hội đồng quản trị có quyền quyết định chiến lược, kế hoạch kinh doanh; kiến nghị loại cổ phần và số lượng chào bán; quyết định giá bán cổ phần và trái phiếu của công ty.
- Ban kiểm soát: Cơ cấu Ban kiểm soát gồm từ 03 đến 05 Kiểm soát viên với nhiệm kỳ không quá 05 năm. Căn cứ Điều 170 Luật Doanh quyết 2020, Ban kiểm soát thực hiện vai trò giám sát việc quản trị nội bộ, hoạt động kinh doanh và thẩm định công tác kế toán, báo cáo tài chính. Đặc biệt, đối với mô hình công ty cổ phần không có ban kiểm soát, pháp luật quy định nếu công ty có dưới 11 cổ đông và các cổ đông là tổ chức sở hữu dưới 50% tổng số cổ phần thì không bắt buộc phải thành lập Ban kiểm soát.
- Giám đốc hoặc Tổng giám đốc: Do Hội đồng quản trị bổ nhiệm hoặc thuê người điều hành. Theo khoản 3 Điều 162 Luật Doanh nghiệp 2020, Giám đốc/Tổng giám đốc có quyền quyết định các vấn đề kinh doanh hằng ngày; tổ chức thực hiện nghị quyết của Hội đồng quản trị và các phương án đầu tư; bổ nhiệm các chức danh quản lý trong phạm vi thẩm quyền.
Mô hình thứ hai: Có Ủy ban kiểm toán
Tại mô hình này, thay vì thành lập Ban kiểm soát, công ty có thể tổ chức Ủy ban kiểm toán trực thuộc Hội đồng quản trị. Đây là một dạng khái quát về tổ chức lại doanh nghiệp nhằm tối ưu hóa bộ máy quản lý chuyên sâu.
Cơ cấu của Ủy ban kiểm toán bao gồm:
- Phải có từ 02 thành viên trở lên.
- Chủ tịch Ủy ban kiểm toán bắt buộc phải là thành viên độc lập của Hội đồng quản trị.
- Các thành viên khác của Ủy ban kiểm toán phải là thành trưởng Hội đồng quản trị không điều hành.
Căn cứ khoản 3 Điều 161 Luật Doanh nghiệp 2020, quyền và nghĩa vụ của Ủy ban kiểm toán bao gồm: giám sát tính trung thực của báo cáo tài chính; rà soát hệ thống kiểm soát nội bộ và quản lý rủi ro; rà soát các giao dịch với người có liên quan thuộc thẩm quyền phê duyệt của Hội đồng quản trị hoặc Đại hội đồng cổ đông để đưa ra các khuyến nghị cần thiết.
Kết luận
Việc lựa chọn mô hình tổ chức nào phụ thuộc vào quy mô, cấu trúc sở hữu và chiến lược phát triển của doanh nghiệp. Ngoài hai mô hình nêu trên, tùy vào đặc thù hoạt động hoặc nếu có quy định khác từ pháp luật về chứng khoán, cơ cấu quản lý của công ty cổ phần có thể được điều chỉnh phù hợp với thực tế kinh doanh. Khi thực hiện các thay đổi liên quan đến cơ cấu tổ chức hay chuyển nhượng vốn góp trong công ty cổ phần, doanh nghiệp cần tuân thủ nghiêm ngặt các quy định của Luật Doanh nghiệp để đảm bảo tính hợp pháp.
