Tranh chấp đất đai thừa kế thường xảy ra khi trong gia đình có người mất, thế nên người quá cố thường để lại toàn bộ tài sản
Tranh chấp đất đai thừa kế là một trong những loại tranh chấp phổ biến và phức tạp nhất trong các gia đình Việt Nam. Khi người để lại di sản qua đời mà không lập di chúc, hoặc di chúc không hợp pháp, phần đất đai thường trở thành nguyên nhân gây mâu thuẫn giữa những người thừa kế. Bài viết dưới đây phân tích các quy định pháp luật về tranh chấp đất đai thừa kế để giúp bạn đọc hiểu rõ quyền lợi và cách giải quyết.
Quyền sử dụng đất do người chết để lại được xác định là di sản thừa kế khi người đó đã được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, hoặc có đủ điều kiện để được cấp giấy chứng nhận theo quy định của pháp luật về đất đai. Điều này áp dụng không phân biệt trên đất có hay không có tài sản gắn liền (nhà ở, công trình xây dựng, cây lâu năm...).
Theo Luật Đất đai 2013, người sử dụng đất hợp pháp có quyền để thừa kế quyền sử dụng đất theo quy định của pháp luật dân sự. Do vậy, việc xác định tính hợp pháp của quyền sử dụng đất là bước đầu tiên khi giải quyết tranh chấp.
Khi không có di chúc hoặc di chúc không có hiệu lực, di sản (bao gồm cả đất đai) được chia theo pháp luật. Theo Điều 650 Bộ luật Dân sự 2015, thừa kế theo pháp luật được áp dụng trong các trường hợp:
Khi đó, di sản được chia theo hàng thừa kế quy định tại Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015: hàng thứ nhất gồm vợ, chồng, cha mẹ đẻ, cha mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết; những người cùng hàng được hưởng phần bằng nhau.
Đây là vấn đề mấu chốt trong nhiều vụ tranh chấp đất đai thừa kế kéo dài qua nhiều thế hệ. Theo Điều 623 Bộ luật Dân sự 2015, thời hiệu để người thừa kế yêu cầu chia di sản là 30 năm đối với bất động sản và 10 năm đối với động sản, kể từ thời điểm mở thừa kế. Hết thời hạn này, di sản thuộc về người thừa kế đang quản lý di sản đó.
Tuy nhiên, có những trường hợp ngoại lệ: nếu các đồng thừa kế không tranh chấp về hàng thừa kế và đều thừa nhận di sản chưa chia, thì di sản đó được xác định là tài sản chung của các đồng thừa kế. Khi phát sinh tranh chấp, Tòa án sẽ áp dụng quy định về chia tài sản chung để giải quyết, thay vì áp dụng thời hiệu thừa kế. Tương tự, nếu di sản đang bị người khác chiếm hữu bất hợp pháp, người thừa kế vẫn có quyền khởi kiện đòi lại.
Việc xác định cơ quan có thẩm quyền phụ thuộc vào giấy tờ về quyền sử dụng đất:
Để hạn chế mâu thuẫn, các đồng thừa kế nên ưu tiên thương lượng, hòa giải và lập văn bản thỏa thuận phân chia di sản có công chứng. Khi không thể tự giải quyết, các bên cần thu thập đầy đủ giấy tờ về nguồn gốc đất, quan hệ huyết thống và thời điểm mở thừa kế trước khi khởi kiện. Việc tham khảo ý kiến luật sư chuyên về đất đai sẽ giúp đánh giá đúng thời hiệu và khả năng thắng kiện.
