Tranh chấp đất đai không có di chúc thường xảy ra khi trong gia đình có người mất, thế nên người quá cố thường để lại toàn bộ tài sản
Tranh chấp đất đai không có di chúc thường phát sinh khi người để lại tài sản qua đời đột ngột hoặc chưa kịp lập di chúc, khiến phần đất đai trở thành nguồn cơn mâu thuẫn giữa các thành viên trong gia đình. Trong trường hợp này, pháp luật quy định việc phân chia di sản được thực hiện theo pháp luật (theo hàng thừa kế). Bài viết dưới đây giúp bạn đọc nắm rõ nguyên tắc chia thừa kế đất đai khi không có di chúc.
Theo Bộ luật Dân sự 2015, thừa kế theo pháp luật được áp dụng không chỉ khi hoàn toàn không có di chúc, mà còn trong các trường hợp:
Như vậy, ngay cả khi có di chúc nhưng di chúc chỉ định đoạt một phần tài sản, phần đất đai còn lại vẫn được chia theo pháp luật.
Việc chia thừa kế đất đai không có di chúc căn cứ vào hàng thừa kế quy định tại Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015:
Nguyên tắc phân chia: những người thừa kế cùng hàng được hưởng phần di sản bằng nhau. Những người ở hàng thừa kế sau chỉ được hưởng nếu không còn ai ở hàng thừa kế trước (do đã chết, không có quyền hưởng, bị truất quyền hoặc từ chối nhận di sản).
Bên cạnh quyền hưởng di sản, người thừa kế phải thực hiện nghĩa vụ tài sản do người chết để lại trong phạm vi di sản nhận được, trừ trường hợp có thỏa thuận khác. Khi di sản không đủ thanh toán các nghĩa vụ, Bộ luật Dân sự 2015 quy định thứ tự ưu tiên thanh toán: chi phí hợp lý cho việc mai táng, tiền cấp dưỡng còn thiếu, tiền trợ cấp cho người sống nương nhờ, tiền công lao động, tiền bồi thường thiệt hại, thuế và các khoản nợ với Nhà nước, tiền phạt, các khoản nợ khác với cá nhân, pháp nhân, chi phí bảo quản di sản và các chi phí khác.
Quy định về hàng thừa kế áp dụng cho mọi loại di sản, trong đó có quyền sử dụng đất. Khi đất đai là di sản nhưng không có di chúc, người được hưởng quyền sử dụng đất được xác định theo hàng thừa kế nêu trên. Để được công nhận và sang tên, người thừa kế cần thực hiện thủ tục khai nhận hoặc thỏa thuận phân chia di sản có công chứng, sau đó đăng ký biến động đất đai theo Luật Đất đai 2013.
Khi xảy ra tranh chấp đất đai không có di chúc, các bên nên ưu tiên hòa giải tại cơ sở, lập văn bản thỏa thuận phân chia di sản. Nếu không đạt được thỏa thuận, người thừa kế có thể khởi kiện yêu cầu Tòa án chia di sản, lưu ý về thời hiệu khởi kiện chia di sản là bất động sản (30 năm kể từ thời điểm mở thừa kế).
